8 . نامهء معروف آن حضرت در ردّ اهل جبر و تفويض
از طرف على بن محمد ؛ درود و رحمت و بركات خدا بر شما و هركه پيرو راه راست شد ، نامهء شما به من رسيد « 1 » و آنچه را كه دربارهء اختلاف شما در امر دين و بحث در تقدير يادآور شده بوديد فهميدم ، همچنين گفتار بعضى از شما را در جبر و كلام برخى ديگر را كه به تفويض رفتهاند ، و پراكندگى آراى شما در اينباره ، و از هم گسستن شما و دشمنى كه بر سر اين مطلب در ميان شما پديدار گشته ، همه را دانستم ، سپس از من خواستيد كه حقيقت امر را در اين مسئله براى شما بيان كنم .
اى كسانى كه خدايتان رحمت كند بدانيد كه ما در آثار و اخبار بسيارى كه رسيده نظر كرده ، دانستيم كه رأى همهء مردمى كه خود را مسلمان مىدانند ، و فهم خويش را به حساب خداوند عزّ و جلّ مىنهند از اين دو حالت بيرون نيست : يا حق است و بايد از آن پيروى كرد ، يا باطل است و بايد از آن دورى جست ، همهء امّت اسلام بدون هيچگونه اختلافى اتّفاقنظر دارند كه قرآن حق است ، و در صحت آن در نزد همهء فرق اسلامى شكّى نيست و همهء آنان به وجوب باور داشتن قرآن و درست بودن آن اعتراف دارند و در اين اتّفاقنظر به راه راست رفتهاند . چراكه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله خبر داده است : « امّت من بر گمراهى اتّفاق نكنند » و بنابراين هرآنچه مورد اتّفاق امّت است حق است . اين در صورتى است كه امت در آن مسئله باهم اختلاف نداشته باشند . و امت اسلام در صحت قرآن از نظر نزول و صداقت هيچ اختلافى ندارند ، پس اگر قرآن بر تأييد خبرى گواه گردد و آن را درست داند و گروهى از امّت منكر آن خبر باشند بر آنها لازم است كه بدان اعتراف كنند چراكه آنان به اصل كلّى صحت آنچه قرآن تأييدش كند اتّفاق دارند ، و اگر آن طايفه ، خبر موافق قرآن را منكر شوند و تمرّد كنند از ملّت
هامش
( 1 ) . اين نامه را شيخ طبرسى در احتجاج به صورت خلاصه تحت عنوان / نامهء آن حضرت به مردم اهواز در وقتى كه از آن حضرت دربارهء جبر و تفويض سؤال كرده بودند نقل كرده است ر . ك بحار الانوار 50 / 68 .