9 . احمد بن محمّد بن عبد اللّه بن ابراهيم بن طباطبا كه در سال 255 ه . ق در مكانى بين « برقه » و « اسكندريه » قيام كرد .
10 و 11 . عيسى بن جعفر علوى كه به همراه على بن زيد در سال 255 ه . ق در « كوفه » قيام كرد .
12 . على بن زيد بن حسين بن عيسى بن زيد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب عليهم السّلام كه در سال 256 ه . ق براى دوّمينبار در « كوفه » قيام كرد .
13 . ابراهيم بن محمّد بن يحيى بن عبد اللّه بن محمّد بن على بن ابى طالب عليهم السّلام معروف به ابن صوفى كه در سال 256 ه . ق در « مصر » قيام كرد « 1 » .
اين تصوير فشردهاى از تحرّكات انقلابى بود كه بر ضدّ حاكمانى كه بر كرسى خلافت نشسته ، به نام پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله حكومت كرده و از دين و سنّت پيغمبر فرسنگها فاصله داشتند به وقوع مىپيوست .
حال در چنين شرايط عام سياسى و فتنههاى عقيدتى و دينى كه خلفا برمىانگيخته و فرهنگهاى وارداتى آن را شعلهور مىساختند ، جامعهء اسلامى از نظر كلّى به چه درمانهايى نياز داشت . و به خصوص گروه شيعيان و پيروان اهلبيت عليهم السّلام كه رفتهرفته به زمان غيبت - كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و اهلبيت عليهم السّلام از آن خبر داده بودند - نزديك شده ، آرامآرام علايم رسيدن آن ظاهر شده و شرايط و اسباب آن فراهم گشته بود ، چه نيازهايى داشتند ؟ اين سؤالى است كه به خواست خدا در بخشهاى بعدى آن را به بحث خواهيم گذاشت .
هامش
( 1 ) . ر . ك مقاتل الطّالبيين / 478 - 536 و مروج الذهب 4 / 50 - 180 ، الكامل فى التّاريخ / ج 7 .