در اين عصر شعرا و ادبا به منزلت بسيار بالايى در نزد اميران دست يافتند كه خود باعث شكوفايى بيشتر ادبيات در اين دوران شد .
البته نبايد از بلوايى كه در طول سه دهه ، بر سر مسألهء « خلق قرآن » و مسائلى از اين دست در جامعهء اسلامى به وقوع پيوست غافل شد « 1 » .
3 . اوضاع اقتصادى
ناآرامىهاى سياسى ، جدال بر سر قدرت و آغاز جدا شدن بخشهاى مختلفى از دولت عبّاسى و اعلام استقلال آنها ، اثر شايان توجّهى در ركود اوضاع اقتصادى دولت عبّاسى و جامعهء اسلامى داشته است .
ظهور پديدهء اختلاف طبقاتى در جامعهء اسلامى ، داراى آثارى منفى بوده كه موجب سرعت گرفتن فروپاشى اقتصادى آن نظام شد . به اين مطلب ، گرسنگى و گرانى قيمتها را اضافه كنيد كه خود اثرى بزرگ در مشوّش شدن اوضاع امنيتى و عدم تسلّط دولت بر اوضاع داشته است . تجلّى اين مسأله را مىتوان در كوتاهى دوران حكومت خلفاى اين عصر و افتادن امور ادارهء دولت بهدست فرماندهان ترك بهجاى خلفا بود ، كه دليلى روشن بر ضعف جلال و شكوه ، عدم استحكام شخصيتى و فقدان هيبت اين خلفا در نزد فرماندهان سپاه ، وزرا و عاملان دولتى مىباشد « 2 » .
4 . جايگاه اجتماعى و سياسى امام هادى عليه السّلام
حادثهء مهاجرت دادن امام هادى عليه السّلام توسّط متوكّل از مدينه به سامرّا و
هامش
( 1 ) . تاريخ الاسلام السّياسى / 3 / 332 به بعد .
( 2 ) . ر . ك تاريخ طبرى / ج 7 ، حوادث سالهاى 247 - 254 ه