بخش سوم ويژگىهاى دورهء حضرت امام هادى عليه السّلام
1 . اوضاع كلّى سياسى
امام هادى عليه السّلام مسئوليت امامت و پيشوايى را در سال 220 ه . ق در زمان حكومت « معتصم » عبّاسى بهدست گرفته و در سال 254 ه . ق در ايّام حكومت « معتزّ » عبّاسى به درجهء شهادت نائل آمدند . و در طول اين دورهء سى و چهار ساله با شش تن از پادشاهان بنى عبّاس همعصر بودند . البتّه هيچكدام از اين خلفا نتوانستند مانند خلفاى سابق عبّاسى بهرهبردارى كامل و لازم را از خلافت خويش بنمايند . چراكه زمان خلافت آنها كوتاه بوده و بهجز متوكّل كه حكومتش پانزده سال به طول انجاميد بقيه مدّتى ميان شش ماه الى هشت سال بوده است .
زمان متوكّل عبّاسى را مىتوان عصر عبّاسى دوّم بهشمار آورد كه عصر نفوذ تركان در دستگاه حكومتى بوده و از سال 232 ه . ق تا سال 334 ه . ق امتداد داشته است . بعضى ، اين زمان را آغاز عصر انحلال دولت عبّاسى به شمار آوردهاند كه سرانجام در سال 656 ه . ق بهدست تاتاران از بين رفت .
سياستى كه متوكّل و پيشينيان او در پيش گرفتند اثر زيادى در جدا شدن بسيارى از شهرهاى دولت اسلامى و به تدريج استقلال آنها از سلطهء حكومت مركزى داشت ، كه در نتيجهء اين جدايىها ، دولتهاى كوچك و نظامهاى