كه دوستان امام و پايگاههاى مردمى آن حضرت از آن برخوردار بودهاند بسيار بالا بوده ، آن حضرت نيز آيندهء رويدادهاى سياسى را براى آنان بازگو مىكرده تا آنان اوّلا با توجّه به شرايط سياسى روز جانب احتياط را رعايت كنند ، ثانيا استعدادهاى آنها در زمينهء پيگيرى و تحليل پديدههاى سياسى روز رشد و پرورش يابد . « 1 »
متوكّل 232 - 247 ه
وى جعفر بن معتصم بن هارون الرّشيد مىباشد . مادر او كنيزى امّ ولد به نام « شجاع » بوده است . وى از هنگامى كه به خلافت رسيد به عقايد اهل سنّت اظهار تمايل كرده ، محنت خلق قرآن را بر طرف نموده و در سال 234 ه . ق دستورى در اين زمينه به همهء كشور اسلام صادر كرد ، وى محدّثان را به سامرا فراخواند و به آنها حقوقهاى زياد داد و به آنان دستور داد تا احاديث صفات و رؤيت را بيان نمايند .
دربارهء متوكّل اينگونه گفتهاند : وى مردى غرق در لذّتها و نوشيدن شراب بوده است . او چهار هزار « سريّه » داشته است سريّه به كنيزى گفته مىشده است كه از وى به عنوان معشوقه و رفيقه استفاده شود . علىّ بن جهم گويد : متوكّل بسيار شيفته و شيداى كنيزى به نام « قبيحه » بود كه همو مادر معتزّ خليفهء آينده شد ، بهخاطر همين عشق و علاقه بود كه متوكّل مىخواست تا فرزند آن زن يعنى « معتزّ » را بر پسر بزرگ خود « منتصر » كه پيشتر او را وليعهد خود كرده و بيعت ولايتعهدى نيز براى او گرفته بود مقدّم دارد . وى از منتصر
هامش
( 1 ) . با توجه پاورقى پيشين ، هدف امام عليه السّلام از اين نوع كارها هم معلوم مىشود كه ربطى به پرورش قدرت تحليل سياسى مردم ندارد . ( مصحح )