معتصم 218 - 227 ه
وى محمّد فرزند هارون الرّشيد است كه در سال 180 يا 178 ه . ق به دنيا آمده و در سال 218 ه . ق بر تخت خلافت جلوس نموده است . مادر او « مارده » يكى از كسانى بود كه بسيار در نزد هارون الرّشيد مورد احترام و توجّه بوده است . دربارهء او گفته شده : كه وى عليرغم برخوردارى از شجاعت ، قوّت و همّت ، عارى از علم و دانش بوده است . هنگامى كه خشم مىگرفت از كشتن روگردان نبود و گفتهاند كه او از نيرومندترين مردمان زمان خود بوده است . تا جايى كه مىگويند او مىتوانست استخوان ساعد يك مرد را بين دو انگشت خود گذاشته و آن را بشكند .
وى اوّلين خليفهء عبّاسى است كه تركان را وارد ديوان دولت كرده است .
وى بسيار خود را به پادشاهان عجم شبيه كرده و مانند آنان رفتار مىكرد .
غلامان ترك او به حدود هزار و اندى نفر بالغ مىشدند .
دعبل خزاعى شاعر معروف ، اين خليفهء عبّاسى را با چنين ابياتى هجو نموده است :
« پادشاهان بنى عبّاس را در كتابها هفت تن برشمردهاند و ما در هيچ كتابى خبرى از خليفه يا پادشاه هشتم آنان نديدهايم »
« البتّه اصحاب كهف نيز هفت تن بودهاند كه بامدادى در آن غار اقامت گزيدند و هشتمين آنان سگشان بود »
« امّا من سگ آنها را بسيار از تو برتر و بالاتر مىدانم چراكه تو گناهكارى و آن سگ هيچ گناهى مرتكب نشده بود »
« گناه تو بس عظيم است . چراكه امر زندگى مردم را تباه كردهاى و سياست