رو مىبايست مأمون براى ماندن در كانون قدرت زيركى و هوشيارى بسيارى از خود نشان دهد . مهمترين چالشهايى كه مأمون با آنها دست به گريبان بود بدين شرح است :
الف ) قيامهاى خشونتبار شيعيان بر ضد او كه مىتوان از قيام ابو السرايا كه سراسر گسترهء اسلامى را فرا گرفته بود نام برد ؛
ب ) جبههگيرى در ميان عباسيان بر ضد مأمون و جانبدارى از امين كه بعدها او را عزل و عمويش ابراهيم بن المهدى را به جاى او منصوب كردند ؛
ج ) تحركات خوارج و ديگر گروهها و دستههاى معارض ؛
د ) وجود خطرها و تهديدهاى خارجى ، به ويژه از سوى بيزانس كه عليه دولت اسلامى تدارك ديده مىشد و همواره در كمين بودند تا در فرصت مناسب ، آن را از ميان بردارند .
مأمون به منظور رويارويى با اين چالشها دست به اقدامهايى به شرح زير زد :
1 . سركوب قيام برادرش امين و ديگر نيروهاى قدرتمند معارضى كه بر ضد او اقدام مىكردند ؛
2 . نمايش واگذارى منصب ولايتعهدى به امام رضا عليه السّلام عليرغم ميل آن حضرت . مأمون مىخواست از اين رهگذر مردم تصور كنند كه مأمون همراه و همسو با رهبرى الهى اهل بيت عليهم السّلام است و لذا حكومت را به امامى از اين خاندان سپرده است . هدف او از اين اقدام فرونشاندن خروش امت اسلامى بود كه به دنبال حكومتى به رهبرى اهل بيت عليهم السّلام بودند ؛
3 . قيام علويان را سركوب كرد ؛
4 . پس از سركوب كردن و از بين بردن قيامها و شورشها ، امام رضا عليه السّلام را
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 93
مساهمون: منذر حكيم
ص٩٣