زيركى ، سياستمدارى و تدبير مأمون است . عليرغم اينكه مأمون در مقام مقايسه با برادرش امين ، از برترى و شايستگى برخوردار بود ، هارون الرشيد به اين بهانه كه بنى عباس مأمون را در مقام خلافت نخواهد پذيرفت ، ولايت عهدى را به امين سپرد . « 1 »
برخى تاريخنگاران بر اين باورند كه دليل عدم مقبوليت مأمون و مقبوليت امين نزد عباسيان اين بود كه امين به تمام معناى كلمه ، عباسى بود ، به اين معنا كه پدرش هارون الرشيد و مادرش زبيده نوادهء منصور هردو از خاندان عباسى بودند . . . امين نيز تحت سرپرستى بانفوذترين افراد در دستگاه هارون ، يحياى برمكى ، برادر رضاعى ( شيرى ) هارون بود . از ديگر سو فضل بن ربيع عرب و عربتبار كه در دوستى و وفادارىاش نسبت به عباسيان ترديدى وجود نداشت ، بر او نظارت داشت ، اما وضعيت مأمون متفاوت بود . او در سايهء جعفر بن يحيى پرورش مىيافت ، مردى كه از نظر نفوذ در دستگاه هارون در مرتبهاى پايينتر از برادرش فضل قرار داشت و او كه سرپرستى و آموزش و تأديب مأمون را بر عهده داشت ، مطلوب و مقبول عباسيان نبود ، چرا كه به گرايش و تمايل به علويان متهم بود ، وانگهى مادرش مراجل خراسانى بود و تبارى غير عربى داشت » . « 2 »
چالشهاى پيش روى مأمون و موضعگيرى او
دستگاه حكومت مأمون با چالشهايى جدى روبرو بود و هرآن خطر نابودى و برباد رفتن كيان حكومت ، خليفهء عباسى را تهديد مىكرد ، هم از اين
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان / 152 .
( 2 ) . ر . ك : همان / 156 - 157 .