هزينه سنگين جانى ، مالى و نيروى انسانى آن از كيسهء مسلمانان تأمين شد تا آن دو به قدرت رسيده ، حكومت را در دست گيرند .
به منظور پىبردن به انگيزه و عوامل پديدآورندهء اين جنگ ويرانگر ، بايد شخصيت امين و مأمون را كاويد ، سپس به اقدام شخص هارون الرشيد در چگونگى افشاندن تخم اين فتنه پرداخت . او فرزندانش امين ، مأمون و مؤتمن را به ترتيب بهعنوان جانشينان خويش معين كرد و با برجاى گذاردن امكانات و ثروت بىحساب ، زمينهء رقابت بر سر قدرت را براى آنان آماده كرد و آنان كه تمام امكانات را در اختيار داشتند ، هريك بر آن شد تا رقيب خود را از ميدان به در كرده ، خود قدرت را در دست گيرد .
محمد امين ، گرايشها و سياستها
بنا به گواهى تاريخ و اجماع مورخان ، هيچ ويژگى پسنديده و ستودنى در امين ديده نمىشد و از هيچ گرايش والايى برخوردار نبود و هارون فقط و فقط تحت تأثير همسرش « زبيده » مادر امين منصب ولايتعهدى را به دو سپرد . در اينجا به برخى از اوصاف و ويژگىهاى منفى امين مىپردازيم :
1 . دانشگريزى يكى از ويژگىهاى امين به شمار مىرفت . او از دانشاندوزى گريزان بود و حتى سواد خواندن و نوشتن نداشت . « 1 » از اينرو همواره عالمان را تحقير مىكرد و كوچك مىشمرد .
2 . سوء تدبير و سستى رأى از ديگر ويژگىهاى او بود و نتوانست حكومت با آن گستردگى كه زمام آن را به دست گرفته بود به خوبى اداره كند .
هامش
( 1 ) . مقريزى ، السلوك لمعرفة دول الملوك 1 / 16 .