جواد عليه السّلام در قرار دادن اوضاع در مسيرى كه تأمينكنندهء مصالح والاى اسلام و مسلمانان است ، بايد از روند وضعيت سياسى دوران امامت امام جواد عليه السّلام و روزگارى كه در كنار پدر بزرگوارش زندگى مىكرد ، شناخت كامل داشته باشيم .
آن حضرت در دو دورهء پيش گفته شده ، با دو خليفه معاصر بود كه از نظر روش حكومتى دو شيوه متفاوت داشتند ، اما هردو در غصب منصب رهبرى به حق مسلمانان و توطئهچينى براى آن همسو و ادامهدهندهء راه خليفگان پيشين بودند .
در چنين شرايطى امام جواد عليه السّلام دوران پيش از رسيدن امامت را معاصر حكومت امين و مأمون بود و روزگار امامت خود را در عصر مأمون و معتصم ، دو فرزند هارون الرشيد سپرى كرد .
به منظور آشنا شدن با مهمترين ويژگىهاى مرحلهء نخست زندگى امام جواد عليه السّلام بايد در مورد عمدهترين رويدادهاى سياسى اين دوره تأمل كرده ، از عوامل اين رويدادها و تأثيرهاى منفى اجتماعى ، دينى و اقتصادى آن بر امت اسلامى به طور عام و بر دولت اسلامى به طور خاص اطلاع كافى داشته باشيم .
اين رخدادها را مىتوان در موارد زير مورد كندوكاو قرار داد :
- فتنه و آشوب ميان امين و مأمون
- گرايشها ، جهتگيرىها و سياست امين
- گرايشها ، جهتگيرىها و سياست مأمون
فتنهء به وجود آمده ميان محمد ( امين ) و عبد اللّه ( مأمون ) فرزندان هارون الرشيد مهمترين رخداد سياسى مرحلهاى است كه در اينجا از ويژگى و شاخصهء آن سخن مىگوييم و از آن به عنوان « فتنهء بزرگ » ياد شده است . اين آشوب و غوغا و به تعبير ديگر فتنهء بزرگ ، به جنگى خانمانسوز انجاميد و
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 76
مساهمون: منذر حكيم
ص٧٦