در جاى ديگرى 275 زن و مرد به عنوان اصحاب امام جواد عليه السّلام نام برده شدهاند . « 1 »
امام جواد عليه السّلام از اصحاب مخلص و پاكباختهء خود كه راوى ، فقيه ، متكلم ، مبلّغ فضيلتها ، مصلحان اجتماعى و آن دسته از افرادى كه خواهان اصلاح اوضاع نابسامان جامعهء اسلامى بودند ، جريانى براى نشر رسالتش به وجود آورد . آن حضرت هرچه در توان داشت در راه اسلام و حركت بزرگ آن ، بىدريغ به كار بست تا از فرصت پيش آمده ، با حكمت و خردورزى به جبران فرصتهاى از دست رفتهاى كه بر او تحميل شده بود بپردازد .
شاگردان و دستپروردگان آن حضرت در گستراندن فضايل انسانى ، حق ، خوبىها و هدايت مردم به وسيلهء رواياتى كه از امام عليه السّلام نقل مىكردند و نيز با رهنمودها و تأليفات گرانسنگ خود ، در تحقق بخشيدن به هدف امام جواد عليه السّلام نقشى كارآمد داشتند .
مبحث دوم : ميراث امام جواد عليه السّلام
در بحثهاى پيشين گفته شد كه امام جواد عليه السّلام تنها 25 سال زندگى كرد و اين كوتاهترين عمر در ميان امامان معصوم بود و ميانگين عمر پدران ارجمندش دو برابر اين مدت بود . در مجال مقايسهء ميان تراث علمى امام جواد عليه السّلام با تراث علمى پدران گرامىاش مىبينيم تراث علمى آن حضرت به عرصههاى گوناگون دانش پرداخته ، از نظر سطح علمى مسائلى كه در آنها مطرح يا پاسخ داده شده و از نظر حجم بىنظير است و زمانى كه توجه خود را
هامش
( 1 ) . سيد محمد كاظم قزوينى ، الإمام الجواد من المهد إلى اللحد .