2 . معتصم عباسى
بنا به قول « ذهبى » ابو اسحاق ، محمد بن هارون الرشيد ، ملقب به معتصم به سال 180 ق . زاده شد و به گزارش « صولى » تولد معتصم در ماه شعبان سال 178 ق . بوده است . مادرش ام ولد ( كنيز ) بود به نام « مارده » كه بيش از همگان مورد توجه هارون الرشيد قرار داشت .
معتصم ، دلير بود و همت و الا داشت ، اما از دانش بىبهره بود . در حالى معتصم خوانده مىشد كه بيشترين فاصله را با اعتصام ( چنگ زدن ) به ريسمان الهى گرفته بود . فساد اخلاقى داشت و غلامى به نام « عجيب » داشت كه سخت شيفته و دلباختهء او بود .
در مسألهء خلق قرآن راه برادرش مأمون را در پيش گرفت و عمر خود را در آزمون مردم با مسأله خلق قرآن سپرى كرد . در اين مورد به تمام مناطق نامه نوشت و نيز به معلمان و مربيان فرمان داد تا مسألهء خلق قرآن را به كودكان بياموزند . مردم از اين جهت سخت در تنگنا قرار گرفته بودند . او عالمانى را به دليل تن ندادن به نظريهء خلق قرآن كشت و « احمد بن حنبل » از جمله عالمانى بود كه به جهت مخالفت با نظريهء خلق قرآن كيفر شد . گفتهاند : آنچنان او ( احمد ) را زد كه بيهوش شد و پوست بدنش جدا شد ، آنگاه او را در بند كشيد و به زندان افكند . « 1 »
معتصم كوتاهفكر و در برخورد با مخالفان سياسى و ديگر مخالفان خود ، سنگدل و بىرحم بود . در امور ادارهء مملكت ، كارآزمودگى سياسى ناچيزى
هامش
( 1 ) . مجله « دراسات و بحوث » / 94 .