انگيزهء مأمون از وصلت با امام جواد
براى اين وصلت دو انگيزه وجود داشت : يكى اينكه مىتوانست راهكارى تبليغاتى براى مأمون باشد تا از اين رهگذر به همگان القا كند كه بى اندازه به خاندان رسالت علاقهمند است . انگيزهء دوم كه مىتوان آن را سبب اصلى اين پيوند دانست و بر انگيزهء پيش گفته نيز ترجيح دارد ، گماردن جاسوسى براى زير نظر گرفتن امام جواد عليه السّلام بود تا تمام فعاليتهاى امام جواد عليه السّلام را به دستگاه حكومتى گزارش كند و اين امر به وسيلهء ام الفضل دختر خليفه به نحو احسن انجام مىگرفت .
موضعگيرى عباسيان
موضعگيرى عباسيان نسبت به اين اقدام مأمون ، توأم با كينه و تعصب و سادهلوحانه بود ، چرا كه تحت تأثير فراوان ظواهر ، از تساهل مأمون با امام جواد عليه السّلام سخت ناخرسند بودند . آنان حقيقت و عمق اين اقدام مأمون و اهدافى كه او در اين پيوند دنبال مىكرد ، درك نمىكردند . مأمون نيز از اين حالت عباسيان بهترين استفاده را برده ، با رد كردن ادعاها و اظهارات آنان در مورد امام جواد عليه السّلام چنين وانمود مىكرد كه دوستدار واقعى اهل بيت عليهم السّلام است .
موضعگيرى امام جواد عليه السّلام در برابر ابن اكثم
همانطور كه پيشتر نقل شد ، امام جواد عليه السّلام با يحيى بن اكثم به مناظره فقهى پرداخت تا بىمايگى علمى او را بر مردم آشكار نمايد . آن حضرت در مناظرهها اهدافى را مىجست كه ذيلا مىخوانيم :