1 . حاكم سركش و بخيل ، منصور دوانيقى ششصد ميليون درهم و چهارده ميليون دينار از خود برجاى گذارد كه تمام آن را از بيت المال مسلمانان به غارت برده بود . « 1 »
در حالى كه پديدهء شوم فقر و گرسنگى بر سراسر گسترهء اسلامى سايه افكنده بود ، او چنين ثروتى را در خزانهء خود نگاه مىداشت .
2 . آنچه از هارون الرشيد بر جاى ماند به نهصد ميليون درهم مىرسيد . « 2 »
3 - هنگامى كه « خيزران » مادر هارون مرد ، درآمدى معادل يك ميليون و شصت هزار درهم داشت . « 3 »
4 . يكى از وزيران مأمون « عمرو بن سعده » نام داشت . از وى حدود هشت ميليون دينار بر جاى ماند . كسانى طى نامهاى مأمون را از وجود چنين ثروتى باخبر كردند و او در همان نامه نوشت : « براى كسى كه با ما پيوند داشته و روزگارى دراز به ما خدمت كرده ، اين مبلغ ، ناچيز است . خداوند اين ثروت را براى فرزندانش خجسته و مبارك گرداند » . « 4 »
سرگرمى و خوشگذرانى
غفلت از ياد خداوند و روز واپسين و به عيش و نوش و لودگى پرداختن از ويژگىهاى زندگى غالب خليفگان عباسى بود . آنان روزگار خود را به جاى رسيدگى به امور جامعهء اسلامى و سامان دادن مسلمانان ، با كارهاى بيهوده كه نماد سقوط و انحطاط بود سپرى مىكردند . « احمد بن صدقه » مىگويد : « در روز « سعانين » ( عيد نصرانيان ) به حضور مأمون رسيدم . بيست كنيز رومى در
هامش
( 1 ) . امراء الشعر العربي / 45 .
( 2 ) . همانجا .
( 3 ) . الإسلام و الحضارة العربيه 2 / 230 .
( 4 ) . همان / 231 .