علم شيمى
اين دانش از ابتكارهاى يگانه جهان آفرينش ، حضرت صادق عليه السّلام است .
جابر بن حيان كه براى خاور زمين افتخارى بزرگ به شمار مىرود اين دانش را از محضر امام صادق عليه السّلام فرا گرفت و در آن سرآمد شد .
علم هندسه و شهرسازى علم فلك
ترجمه
گرايش به ترجمهء متون بيگانه به زبان عربى از ويژگىها و نمادهاى حيات علمى آن روزگار بود . كتابهاى پزشكى ، رياضيات ، فلك و انواع متون سياسى و فلسفى در اين عصر ترجمه شدند كه بسيارى از اين متون را ابن النديم در فهرست خود برشمرده است . سرپرستى ديوان ترجمه برعهدهء « حنين بن اسحاق » بود . ابن النديم در اينباره نوشته است : « ميان مأمون و پادشاه روم مكاتباتى صورت مىگرفت . زمانى كه مأمون بر او چيره شد ، از وى خواست اجازه دهد كسى را به روم بفرستد تا از ميان كتابهاى قديمى موجود در خزانهء پادشاهى نسخههايى را انتخاب كنند . پادشاه روم ابتدا نپذيرفت ، اما سرانجام تن به اين خواسته داد .
مأمون جماعتى را به اين مأموريت گمارد كه « حجاج بن مطهر » ، « ابن البطريق » و « مسلم » ، سرپرست دار الحكمه از جملهء آنان بودند . آنان كتابهايى را از ميان يافتهها برگزيده ، براى مأمون بردند و به فرمان او كتابها را به عربى ترجمه كردند . . . » . « 1 »
هامش
( 1 ) . الفهرست / 339 .