مىگيرد [ نيز ] آگاه نيست . خداوند [ از چنين نسبتهايى ] منزه و بس بالاتر و والاتر است .
سليمان گفت : از آنرو گفتم آنچه را كه در آنها قرار مىگيرد نمىداند كه پايانى و غايت براى آن دو ( بهشت و دوزخ ) نيست و حضرتش آن دو را جاودانه و هميشگى خوانده و ما نمىپسنديم كه براى آن دو پايانى قائل شويم .
امام عليه السّلام فرمود : علم خداوند به آن [ پاداشها و كيفرها ] موجب انقطاع آن دهشها و كيفرها نمىشود ، زيرا خود [ ضرورت استمرار ] آن را مىداند و از همينرو [ براساس علم خود ] بر آنان مىافزايد و از ايشان بازنمىدارد . خداى - عز و جل - [ دربارهء دوزخيان ] فرموده است :
« كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ
« 1 » ؛ هرچه پوستشان بريان گردد ، پوستهاى ديگر بر جايش مىنهيم تا عذاب را بچشند » و دربارهء [ پاداش ] اهل بهشت فرموده است :
« عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
« 2 » ؛ [ كه اين ] بخششى است كه بريدنى نيست » و نيز فرموده است :
« وَ فاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ * لا مَقْطُوعَةٍ وَ لا مَمْنُوعَةٍ
« 3 » ؛ و ميوههاى فراوان . نه بريده و نه ممنوع است » .
بنابراين ، خداى - عز و جل - با علم [ به فزونى گرفتن شمار ساكنان بهشت و دوزخ ] افزودن [ پاداش و كيفر ] را قطع نمىكند . آيا آنچه را كه بهشتيان مىخورند و مىنوشند ، خداوند جايگزين آنها نمىكند ؟
سليمان گفت : آرى . جايگزين مىكند .
امام عليه السّلام فرمود : [ با اين حال ] آيا خداوند در حالىكه [ آشاميدنىها و خوردنىها ] جايگزين مىكند [ درست است كه بگوييم : ] از آنان بازداشته ،
هامش
( 1 ) . نساء / 56 .
( 2 ) . هود / 108 .
( 3 ) . واقعه / 32 و 33 .