آنچه خواستهاى قرار دهى ، آن حروف بر معانى آن چيز دلالت خواهند داشت و توجهدهنده به سوى موصوف آن حروف خواهند بود . [ اى عمران ، ] آيا فهميدى ؟
عمران پاسخ داد : آرى .
امام رضا عليه السّلام فرمود : [ اى عمران ، ] آگاه باش كه هيچ صفتى براى غير موصوف و هيچ اسمى براى غيرمعنا و هيچ حدى براى نامحدود وجود ندارد و همهء صفات و اسماء بر كمال و وجود دلالت مىكنند و بر احاطه دلالت نمىكنند ، چنانكه حدود ، بر ابعاد ، مانند : مربع ، مثلث و مسدس ( شش ضلعى ) دلالت دارند . [ وانگهى ] خداوند با صفات و اسماء شناخته مىشود ، نه با طول و عرض ، كمى يا زيادى ، رنگ و وزن و مانند آن و [ بدان كه ] چيزى از اينها در خداوند - عزّ و جلّ - حلول نمىكند . خداوند از اين اوصاف دور و منزه است و [ زمانى ] خلق به معرفت او پى خواهند برد كه خويش را بشناسند [ آنگاه است كه مىتوانند مبدأ آفرينش را بشناسند ، چرا كه ] ضرورت اين شناخت را ذكر كرديم .
صفات خداوند ، راهنماى به [ شناخت ] خداى - عزّ و جلّ - است و با نامهايش درك و با آفريدههايش بر وجود او استدلال مىشود ، تا اينكه جويندهء [ او به چنان يقينى برسد كه ] به ديدن با چشم ، شنيدن با گوش ، لمس با دست و احاطهء قلبى نياز نداشته باشد .
پس اگر صفات خداوند بر او دلالت نكند ، اسمايش به دو نخوانند و « معلمه » ( صورت ذهنى ) از آفريده ( كه با آن بر او استدلال مىكند ) او را به وسيلهء معنىاش درك نكند ، عبادتى كه آفريدگان انجام مىدهند براى اسماء و صفات خواهد بود ، نه معنا . پس اگر غير از اين مىبود ، هر آينه معبودى كه به
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: منذر حكيم
ص٢٧٩