پشتنوشت فرمان ولايتعهدى
امام رضا عليه السّلام نيز پشت فرمان مأمون نوشت : او ( مأمون ) ولايتعهدى خود را و در صورت بودنم خلافت پس از خويش را به من واگذارد . بيم پراكنده شدن [ احكام و معالم ] دين و آشفتگى كار مسلمانان و به منظور پرهيز از دادن فرصت به نالايقان و پيشى گرفتن ناشايستگان پرهياهو ، [ تن به اين منصب دادم و ] با خداى خويش عهد و پيمان بستم كه اگر كار مسلمانان را به من سپرد و مرا حاكم بر ايشان كرد ، . . . در ميان آنان ، به فرمان خدا و فرمان پيامبرش رفتار كنم .
جز آنجا كه خداوند ريختن خونى را كه به حد و كيفر كردار روا داشته ، تصرف زنى را [ به رضايت او و عقد نكاح شرعى ] جايز شمرده ، خونى [ بىگناه ] نريزم ، تصرف زنى را [ به باطل ] مباح نخوانم و مالى [ به ناحق ] روا ندارم و در حد توان ، شايستگان را به كار گمارم . . . و اگر بدعتى گذاردم ، و [ حكمى و سنتى را ] تغيير دادم مستحق عزل و كيفر باشم . نمىدانم خداى شما با من چه خواهد كرد كه حكومت و داورى تنها از آن خداست ، همو بيانكنندهء حق و بهترين داوران است . « 1 »
امام رضا عليه السّلام با اين بيان محكم روش و رفتار سياسى شايستهء حاكم اسلامى ، نقش او در اجراى احكام شريعت ، عواملى كه موجب عزل او مىشود و نيز ديگر مفاهيم سياسى را براى امت اسلامى روشن كرد .
فرمان مأمون و نامهء امام رضا عليه السّلام در روز هفتم ماه مبارك رمضان سال 201 ق .
نگاشته شد .
هامش
( 1 ) . همان / 258 - 259 و متن دو نامه را نك : عيون اخبار الرضا ، ح 2 / 154 - 159 .