مسلمانان تدارك ديده شده بود ، روشن كرده ، قاعدهاى كلى از شيوه و عملكردهايى كه دشمنان اسلام براى خدشهدار كردن انديشهها و مفاهيم اسلامى در پيش گرفته بودند ، به دست داده ، فرمود :
مخالفان و دشمنان ما سه دسته اخبار و روايات در فضايل ما جعل كردهاند : غلوّ دربارهء ما ، كوتاهى و نارسايى در امر ( امامت ) ما و بدگويى آشكار از دشمنان ما . پس هرگاه مردم مطالبى آميخته به غلوّ دربارهء ما بشنوند ، شيعيان ما را تكفير كرده ، آنان را معتقد به الوهيت ما خواهند خواند و چون روايات تقصير و كوتاهى را ببينند ، آن كوتاهى را از ما خواهند دانست و زمانى كه بدگويى صريح و بىپرده ، همراه با ذكر نام دشمنان ما بشنوند ، ما را با ذكر نام به بدى ياد خواهند كرد . « 1 »
امام عليه السّلام در برخورد با چنين آشفتگى و نابسامانى فكرى چندين روش را برگزيد كه ذيلا تبيين مىشود :
نخست : پاسخ به انحرافهاى فكرى
امام رضا عليه السّلام به منظور گسستن پيوند منحرفان با تمام گونههاى انحرافات فكرى ، گام به ميدان مبارزه نهاد . حضرتش تمام جوانب جريانهاى انحراف و جريانسازان منحرف را در نظر گرفته ، گاهى اصل جريان را و زمانى جريانسازان و افرادى را كه تحتتأثير آن قرار گرفته بودند مورد نقد قرار داده ، آنان را به مردم مىشناساند و به تنوير افكار مسلمانان مىپرداخت . يكى از اين تفكرهاى منحرف كه جاى پايى در جامعه آن روز داشت و كسانى را نيز جذب كرده بود ، جريان « مشبّهه » بود كه خداوند - عزّ و جلّ - را به اشياء
هامش
( 1 ) . عيون اخبار الرضا 1 / 304 .