لشكركشى به خراسان را دنبال كرد ، ولى هيچگاه سپاه امين نتوانست بر خراسان چيره شود و هربار شكست خورده بازگشت . سپاه مأمون ، لشكر شكست خوردهء امين را تا بغداد دنبال كرده ، مدت يك سال بغداد را در محاصرهء كامل خود درآورد .
در سال 198 ق . و پس از جنگى خونين كه دهها هزار تن از دو طرف را به كام مرگ فرستاد ، سپاهيان مأمون بر بغداد چيره شده ، امين و ياران او كه در كنار او بودند كشته شدند و اينك مأمون حاكم بلامنازع سرزمينهاى اسلامى شده بود . « 1 »
پيدايش چنين اوضاعى فرصت تعقيب و زيرنظر گرفتن امام رضا عليه السّلام و ديگر علويان را از حاكميت گرفته بود . امام رضا عليه السّلام نيز فرصت به دست آمده را مغتنم شمرده به امورى پرداخت ، از جمله :
- اصلاح جامعهء اسلامى و پالودن آن از نابسامانىها و فسادها در حد توان ؛
- اقدام به گسترش پايگاه تشيع در ميان مردم ؛
- نشر مفاهيم و انديشههاى عارى از كژى .
در اين دوره علويان به تجديد ساختار نظامى پرداختند تا براى مراحل و دورههايى كه در پيش است و شرايطى كه حاكميت و امت اسلامى در كنار هم آن را تجربه خواهند كرد ، خود را آماده كنند .
هامش
( 1 ) . الكامل في التاريخ 6 / 222 - 282 .