خاندان او مىكردند . « 1 »
نكته ششم : اين مرحله شاهد گسترش و شيوع فرقههاى منحرفى چون :
ملحدان ، زنديقان ، غاليان ، جبريان و مرجئه بود كه همگى داراى عقايدى منحرف بودند و صاحبان و طرفداران اين عقايد از آن دفاع مىكردند . البته اين اعتقادها زاييدهء اين دوره نبودند ، بلكه وضعيت موجود زمينه را براى فعال شدن و رشد اين افكار و اعتقادها فراهم كرد ، زيرا برخى از خلفا يكى از اين اعتقادها و فرقهها را پذيرفته و از آن پيروى مىكردند و به برخى ديگر از آنان اجازه رواج يافتن و فعال بودن مىدادند .
همانطور كه پيشتر گفته شد فرقهء « غاليان » يكى از اين فرقهها بود . غاليان ابتدا به رسالت امامان معتقد بوده و آنان را پيامبر مىخواندند ، سپس امام صادق عليه السّلام و پدران گرامى ايشان را خدا خواندند . از همينرو امام صادق عليه السّلام از ايشان بيزارى جسته ، آنان را مورد لعن شديد خويش قرار داد . حاكميت ، بيشترين استفاده را از وجود آنان برد ، به اين ترتيب كه از سويى ايشان را تقويت كرده ، از ديگر سو و به منظور بدنام كردن شيعيان و مكتب تشيع ، غاليان را مورد اتهام قرار مىداد . بعدها نيز اين تهمت را دستاويزى براى سخت گرفتن و در تنگنا و تحت پيگرد قرار دادن شيعيان قرار داد ، چرا كه اينان زنديق بودند و تحت تعقيب قرار دادن آنان وظيفهء دولت و حكومت بود !
جريان ديگرى كه معاصر امام كاظم عليه السّلام بود و خطرى بزرگ براى حال و آيندهء امت اسلامى به شمار مىرفت ، فرقهء « مرجئه » بود . اين جريان پيشتر در
هامش
( 1 ) . الأئمة الأربعه 2 / 100 ؛ حياة مالك بن انس ، الفصل الخامس ، باب 6 ، مهابة مالك ؛ سيرة الأئمة الاثني عشر 2 / 326 ؛ حياة الامام موسى بن جعفر الكاظم عليه السّلام .