30 . اى هشام ، امير المؤمنين [ على بن ابى طالب ] عليه السّلام مىگفت : « به وسيلهء هيچ چيزى چون عقل ، خداوند عبادت نشده است و عقل كسى كمال نمىيابد تا اينكه چندين خصلت در او جمع شود : كفر و شر در او راه نيابد ، از او اميد راهيافتگى و خير برود ، زيادى مالش [ در راه خدا ] بذل شود ، از گفتار زياد [ و بىجا ] بپرهيزد ، بهرهاش از دنيا قوتى [ كه بدان زنده ماند ] باشد ، همهء عمر از دانش سيرى نپذيرد ، خوارى و كوچكى در كنار خدا را بر عزت و بزرگى در كنار غير خدا نزد او محبوبتر باشد ، فروتنى را بر بزرگى [ ترجيح داده ، ] پسنديدهتر داشته باشد ، احسان كم ديگران را زياد و نيكى بسيار خود را كم شمارد و مردم را همگى بهتر از خويش دانسته ، خود را نزد خويش بدتر از همگان بداند كه اين تمام امر است [ و چنين كسى با چنين اوصافى به مراتب كمال عقل دست يافته است ] » .
31 . اى هشام ، هركس زبانش راست گفتار شد ، عملش پاكيزه گردد و هركس نيت خود را نيكو گرداند ، روزىاش فزونى گيرد و هركس در حق برادران و خاندان خود نيكىاش بهتر و بيشتر باشد ، عمرش دراز گردد .
32 . اى هشام ، حكمت را به نادان ندهيد ( نياموزيد ) كه در حق حكمت ، ستم روا داشتهايد و آن را از شايستگان و اهل حكمت دريغ مكنيد كه بر آنان ستم روا مىداريد .
33 . اى هشام ، همانگونه كه [ دنياپرستان ] حكمت را براى شما وانهادهاند ، شما نيز دنيا را براى آنان واگذاريد .
34 . اى هشام ، آنكه جوانمردى و مروت نداشته باشد دين ندارد و آنكه عقل نداشته باشد مروت ندارد . گراميترين و ارجمندترين مردم كسى است كه دنيا را همسنگ و معادل خود نداند . بدن شما بهايى و عوضى جز بهشت ندارد ، پس به چيزى جز بهشت مفروشيدش . « 1 »
هامش
( 1 ) . صاحب كتاب « الوافى » از استادش - كه خداوند هر دوى آنان را رحمت كند - مطلبى در همين باب نقل كرده مىگويد « زيرا كه بدنها روزبهروز در حال كاستى است تا اين جان از آن بريده راه آخرت در پيش گيرد . حال اگر اين جان سعادتمند باشد در مسير هدايت و استقامت در راه بندگى قرار گرفته نهايت تلاش او در اين خاكدان انقطاع به سوى خدا و رسيدن به نعيم بهشت است . در اين حال چنان است كه بدن خود را در برابر بهايى چون بهشت به خداوند فروخته و خداوند - عزّ و جلّ - او را براى همين امر آفريده است اما اگر جان تيرهبخت و شقاوت پيشه باشد تمام سعى او در زندگى بر آن است تا قرين شيطان باشد و [ در نتيجه ] گرفتار كيفر دردناك آتش دوزخ مىگردد چرا كه گام در -