« ارتباط تنگاتنگى ميان دعوت عباسيان براى رسيدن به قدرت و جنبش زنديقان وجود داشت . . . عباسيان در آغاز كار ، زنديقان را گرد خود جمع كرده ، پس از روزگارى آنان را از خود دور كردند » . « 1 »
قابل توجه است كه جنبشهاى ويرانگرى مانند « مزدكيان » در آن روزگار همهجا پراكنده شد ، مروجان اين جنبش ، با بودن خليفهء اسلامى ! به رها شدن از قيدوبندهاى اخلاقى و معيارها و ارزشها و به گونهاى از اشتراكيت فرا مىخواندند . « شهرستانى » دربارهء مزدك مىگويد : « مزدك زنان و اموال را بر يكديگر مباح و روا كرد و همانگونه كه مردم در اموال ، آتش و چراگاه شريك يكديگر مىشدند ، آنان را در زنان شريك گرداند » . « 2 »
مبحث دوم : موضعگيرى هارون نسبت به امام كاظم عليه السّلام
هارون الرشيد بيش از خلفاى پيش از خود در مورد امام كاظم عليه السّلام حساسيت داشت و نسبت به او كينه مىورزيد . همين امر سبب شد تا هارون با انگيزهء بازداشتن امام از حركتها و فعاليتهاى هدايتگرانهاش او را زير نظر بگيرد و در محاصره قرار دهد . براى رسيدن به اين هدف راههاى گوناگون و زيركانهاى در پيش گرفت كه احضار مكرر امام عليه السّلام به دربار ، بازداشتهاى متوالى امام عليه السّلام و تلاش براى ترور ياران و شيعيان آن حضرت و به زندان افكندن برخى از آنان از آن جمله بود . يكى ديگر از راههايى كه هارون در راه مبارزه با امام عليه السّلام پيمود ، گماردن انبوه جاسوسانى بود تا هرحركتى كه از امام و ياران او سر بزند به اطلاع خليفه برسانند . هرگاه يكى از اين جاسوسان
هامش
( 1 ) . الدولة العربيه / 489 .
( 2 ) . عبد الكريم شهرستانى الملل و النحل 1 / 229 .