گفتوگو دربارهء اين مرحله از زندگى پر فراز و نشيب امام عليه السّلام را به شرح زير دنبال مىكنيم :
نخست : عصر هارون الرشيد و روشهايى كه در برخورد با امام به كار بست ؛
دوم : موضعگيرى امام كاظم عليه السّلام در برابر حكومت و سياست هارون الرشيد و عملكرد امام در ارتباط با امت ؛
سوم : بازداشتهاى پياپى امام كاظم عليه السّلام و نقش او در زندان تا زمان شهادتش به سال 183 ق .
اين بخش در قالب دو مبحث بررسى مىشود :
مبحث يكم : ويژگىهاى روزگار هارون الرشيد
پديدههاى منحرفى كه سرزمينهاى اسلامى را مورد يورش خويش قرار داده بود و نيز سياست ظالمانهاى كه عباسيان با روش جاهلى خود عليه خاندان رسالت به كار بسته بودند ، از مواردى است كه پيشتر مطرح شد . بررسى رويدادها و شرايطى كه امام كاظم عليه السّلام در عصر حكومت هارون الرشيد با آن روبرو بود در حوصله اين بحث نمىگنجد و درصدد بيان آنها نيستيم ، بلكه به وجوه تمايز و پديدههاى اين مرحلهء تاريخى مىپردازيم باشد كه چهرهء واقعى آن دوره را و نيز اوج فاجعهاى كه امام كاظم عليه السّلام از آن در رنج بود ، ترسيم كنيم .
با يك بررسى ساده و محاسبهء سرانگشتى پى مىبريم كه اموال و خراجهايى كه از اطراف و اكناف براى هارون الرشيد آورده مىشد ، بيش از آن چيزى بود كه براى تمام خلفاى پيش از او مىرسيد . اين اموال كه در حقيقت ، از آن مسلمانان بوده و مىبايست براى آنان و در راه تأمين مصالح آنان