بود ، روز را به روزه سپرى مىكرد ، شب را به عبادت صبح مىنمود و آمر به معروف و ناهى از منكر از دنيا رفت . در خاندانش همانند او وجود نداشت . « 1 »
2 . عرصهء اخلاق و تربيت
حاكمان عباسى با ترويج منش و رفتار جاهلى ، بنيان اخلاق و ارزشهاى اسلامى را متزلزل كرده و نمونههاى عالى و آرمانى انسانى را در معرض نابودى قرار دادند . البته برنامه انتقامجويانهء حاكمان عباسى براى مسخ فرهنگ امت اسلامى چيز جديد و برآمده از سركشى و هوسبازى آنان نبود ، بلكه پشتوانهء تاريخى داشت و بخشى از برنامهريزى كينهتوزانهء جاهلى به شمار مىرفت كه براى دگرگونى نشانهها و آثار فرهنگ و امت اسلامى پرورش يافتهء مكتب قرآن و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله طراحى شده بود .
امام كاظم عليه السّلام با درك و شناخت دقيق و صحيح ، در برخورد با برنامهء عباسيان ، روشى مناسب و هماهنگ با اهداف رسالت برگزيد كه يادآور ويژگىهاى اخلاقى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بود و جلوههايى از خصلتها و معيارهاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را متبلور مىكرد . در اينجا به نمونههايى از فعاليت حضرت كاظم عليه السّلام در عرصهء اخلاق و تربيت اشاره مىكنيم :
نخست : از « حماد بن عثمان » نقل شده است : « موسى بن عيسى از خانهء خود - كه بر « مسعى » اشراف داشت - ابو الحسن كاظم عليه السّلام را ديد كه سوار بر استر از سوى مروه مىآمد . موسى از « ابن هيّاج » ( كه از قبيله همدان و وابستهء به موسى بود ) خواست تا لگام استر امام كاظم عليه السّلام را گرفته ، مدعى مالكيت استر شود . او نيز دستور موسى را اجرا كرد .
ابو الحسن عليه السّلام از استر به زير آمد و به غلامان خود فرمود : زين را برگيريد و
هامش
( 1 ) . بحار الانوار 48 / 165 ( به نقل از ابو الفر اصفهانى مقاتل الطالبيين ) .