است . بههمين خاطر بود كه چندين فعاليّت را به انجام رساند تا خطّ شيعه را پس از خود براى پىگيرى راه آماده سازد .
فعاليّت اوّل : امام صادق عليه السّلام سعى كرد تا صفوف شيعه را بههم پيوسته و عمل و فعاليّت آنها را متّحد كند . آن حضرت بر اين نكته تأكيد مىكرد كه اگر از طرف منصور كشته شده و به شهادت رسيد ، رهبرى بعد از او به امام كاظم عليه السّلام خواهد رسيد . آن حضرت راه را بر سودجويان و مدّعيانى كه منتظر سوء استفاده از فرصتها بودند بست . چرا كه اسماعيل پسر امام صادق عليه السّلام كه پيش از آن از دنيا رفته بود ، زمينهء مناسبى براى انديشهء تفرقهافكنى ميان صف شيعيان بود . چرا كه او فرزند بزرگتر و پرهيزگار امام صادق عليه السّلام بود .
عجيب است كه ما مىبينيم - عليرغم تأكيدات مكرّر امام صادق عليه السّلام - و حزن و اندوهى كه امام صادق عليه السّلام هنگام مرگ اسماعيل از خود نشان دادند و تصريحى كه در برابر جمع بزرگى از اعيان شيعه از خود نشان دادند كه اسماعيل از دنيا رفته و دفن شده است ، باز مىبينيم بعد از امام صادق عليه السّلام بعضىها قضيهء اسماعيل را مورد سوءاستفاده قرار داده و اين گمان را انتشار دادند كه امامت به اسماعيل مىرسد و او نمرده ، بلكه زنده است و در بصره قيام خواهد كرد و بعضى از مردم نيز او را در بصره ديدهاند .
اينجاست كه امام صادق عليه السّلام چندين گام براى حلّ اين مشكل كه در آينده باعث تفرقهء شيعه مىشد برداشت .
1 . زرارة بن اعين گويد : امام صادق عليه السّلام داوود بن كثير رقّى ، حمران بن اعين و ابو بصير را طلبيد . مفضّل بن عمر نيز داخل شد و جماعتى به همراه او آمدند تا اينكه تعداد حاضران به سى نفر رسيد . سپس امام صادق عليه السّلام فرمودند :
« اى داوود ، صورت اسماعيل را باز كن » . داوود صورت اسماعيل را باز كرد ، امام
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 283
مساهمون: منذر حكيم
ص٢٨٣