آن حضرت همچنين فرمودهاند :
اگر از برادر دينى خود چيزى ديدى كه تو را ناپسند آمد كار او را توجيه كن و براى كار او در دل عذرى بياور و در صورت عدم تطبيق عذر با كار او اين كار را تا هفتاد بار تكرار كن و اگر باز هم كار او توجيهبردار نبود ، با خود بگو شايد كار او دليلى دارد كه من نمىدانم . « 1 »
مورد دوّم : تعامل تربيتى در دو عرصهء تعليم و تعلّم
امام صادق عليه السّلام بر اين نكته تأكيد فراوان داشتند كه رسالت علمى اگر از اصول اخلاقى جدا شود و علم به عنوان ابزارى در جهت اغراض دنيوى قرار گيرد ، بسيار خطرناك خواهد بود و چهرهء رسالت مقدّس اسلامى را ديگرگونه و زشت خواهد كرد . همين پديدهء جدايى بين علم و قواعد اخلاقى در زمان بنى اميّه و بنى عبّاس نقشى منفى بازى كرد و در نتيجهء همين جدايى ، پديدهء واعظان دربارى به وجود آمد . پديدهاى كه دين را چونان ابزارى در دست حكومتهاى وقت قرار مىداد . از اينجا بود كه امام عليه السّلام همگان را از اين پديدهء شوم برحذر مىداشت و با اين بيان شيوا ، طالبان علم و دانش را به چند دسته تقسيم كرده و از هم تفكيك مىنمود . آن حضرت فرموده است :
طالبان دانش سه دستهاند . آنان را هم به شخص و هم به صفاتشان بشناسيد : گروهى علم را براى نادانى و جدال و غلبه بر خصم مىآموزند . گروهى دانش را براى فخر فروشى و پرگويى و گول زدن ديگران مىآموزند ، و بالاخره گروهى علم را براى فهميدن و انديشيدن مىآموزند .
هامش
( 1 ) . احقاق الحق 12 / 279 ، المشروع الروىّ 1 / 35 .