جنازهء مردم شركت كنيد . مريضان مردم را عيادت كرده . با قوم خود در مساجدشان براى نماز حاضر شويد . آيا مردى از شما كه همسايهاش حقّ او را مىشناسد و ادا مىكند ، امّا او حقّ همسايهاش را نمىشناسند و ادا نمىكند ، نبايد شرم كند ؟ « 1 » .
امام صادق عليه السّلام يكى از اصحاب خود را سفارش كرده است كه شيعيان ضعيف الايمان را مورد انتقاد و نكوهش قرار ندهند . بلكه آنها را تقويت كرده ، ضعفشان را از بين ببرند . آن حضرت فرمودهاند :
اى پسر جندب ، دربارهء گناهكاران از هممسلكان خود جز به نيكويى سخن نگو . از خداوند توفيق آنان را بخواه و از خداوند براى آنان توبه مسألت كن . چرا كه هركس به سمت ما بيايد و ما را دوست داشته ، دشمنان ما را دوست نداشته باشد ، آنچه مىداند بگويد و دربارهء آنچه نمىداند يا در آن اشكال دارد سكوت كند ، اهل بهشت است « 2 » .
امام عليه السّلام در ياران خود صفت تواضع را نيز تقويت مىنمودند كه نمونهء بارز آن سلام كردن به هركسى است كه به انسان برخورد مىكند ، و اين مسأله نشانهء سلامت نفس انسان است . از ديگر كارهايى كه از تواضع شمرده مىشود ، ترك مناقشه و جدال بىحاصل است . خصوصا در مسائل علمى ، و جايى كه گمان برترىجويى در آن برود . از ديگر نشانههاى تواضع اين است كه انسان از ستوده شدن دربارهء نعمتهايى كه خداوند به او داده ، چون علم ، ادب و تقوى ناراحت شده ، دوست نداشته باشد كه او را مدح كنند . چرا كه اگر چنين حبّى در ذات او باشد ، نشانهء اين است كه او دوست مىدارد در ميان اجتماع ظهور و بروز پيدا كرده و داراى عظمت گردد و اين به دور از تواضع است .
هامش
( 1 ) . اصول كافى 8 / 146 ح 121 و به نقل از آن شيخ هادى نجفى ، الف حديث فى المؤمن .
( 2 ) . تحف العقول وصيّت امام صادق عليه السّلام به عبد اللّه بن جندب 302 .