مىكردهاند باطل و ردّ نموده است . اينك نمونههائى از بحثهاى كلامى امام باقر عليه السّلام :
1 . عجز عقل انسان از درك حقيقت خداوند متعال
از امام باقر عليه السّلام دربارهء قول خداوند متعال در قرآن :
لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ ؛
چشمها او را درنمىيابند و اوست كه ديدگان را درمىيابد « 1 » سؤال شد .
آن حضرت در پاسخ فرمودند : تصوّرات عقلى همواره دقيقتر و گستردهتر از آن است كه چشم انسان مىبيند . چراكه تو مىتوانى بهوسيلهء قدرت تخيّل هماكنون مملكت سند و هند را ببينى ، همچنين شهرهائى را تصوّر كنى كه تاكنون به آنها داخل نشده و با چشم سر آنها را نديدهاى . با اين وصف ، تصوّرات عقلى و خيالى قادر به درك كنه ذات خداوند متعال نيستند .
پس چگونه ديد چشمان سر بتواند خدا را درك كند ؟ ! « 2 » .
عبد الرّحمان بن ابى النّجران از امام باقر عليه السّلام دربارهء خداوند متعال سؤالى كرد و گفت : من چيزى را [ از خدا ] در ذهن خود توهّم مىكنم . امام باقر عليه السّلام به او فرمودند :
آرى ، غيرمعقول و نامحدود ، بدينترتيب آنچه را كه وهم و خيال تو ايجاد مىكند خلاف حقيقت ذات او خواهد بود . هيچ چيزى به او شبيه نيست و هرگز تصوّرات و اوهام و خيالات او را درك نمىكنند ، و چگونه اوهام مىتوانند او را به دايرهء خيال بكشانند در حالىكه خداوند از جنس معقول نيست و بر خلاف آنچه است كه در وهم انسانى به تصوّر درمىآيد . ذهن تنها مىتواند چيزى غيرمعقول و نامحدود را [ به صورت كلى ] تصوّر كند « 3 » .
هامش
( 1 ) . انعام / 103 .
( 2 ) . اين حديث به امام جواد عليه السّلام نيز نسبت داده شده است .
( 3 ) . اصول كافى 1 / 82 .