در اين زمان مدارس سيّار ديگرى نيز وجود داشت ؛ بدينترتيب كه دانشآموختگان مكتب امام باقر عليه السّلام در هركجا و در هر شهرى كه فرود مىآمدند ، به دور خود افرادى را جمع كرده و مدرسهاى تأسيس مىنمودند .
البتّه اينچنين حوزههاى علمى به نسبت تعداد افرادى كه به اين كار اقدام كرده ، همچنين به نسبت تعداد مردمى كه به اين نوع حوزههاى علمى روى مىآوردند محدود بوده است .
اين مؤسّسات فرهنگى نقش بزرگى در تربيت فقها و مبلّغان از شهرهاى مختلف جهان اسلام داشتند .
روشهاى فرهنگى امام باقر عليه السّلام نيز متنوّع بود ، بعضى از اين روشها داراى ويژگىهاى فردى ، و بعضى ديگر داراى ويژگىهاى اجتماعى بوده است . همچنانكه گاه اين فرهنگسازى را از راه تدريس ، گاه از راه فرستادن نامه و گاه از طريق توصيه و سفارش به انجام مىرساندهاند .
فرهنگسازى و تعليمات امام باقر عليه السّلام تنها منحصر به فقه و اصول يا علوم دينى به شكل خاصّ نبود ، بلكه علوم آن حضرت دربر دارندهء همهء علومى بود كه در آن روزگار شناخته شده بود « 1 » .
چهارم : امام باقر عليه السّلام و زنده كردن روح جهاد و حماسه در امّت
قيام امام حسين عليه السّلام نقش بزرگى در زنده كردن روح حماسه و جهاد در جان مؤمنان به خدا و پيغمبر بر ضدّ حكّام ستمگر داشت . از همينرو بود كه امام باقر عليه السّلام در زمينهء زنده نگه داشتن اين روح قيام و جهاد فعّاليت مىكرد تا
هامش
( 1 ) . ارشاد / 264 .