52 . حق سائل اين است كه به اندازه حاجتش به او بدهى .
53 . حق كسى كه از وى درخواست مىكنى اين است كه اگر درخواست تو را اجابت كرد با تشكر از او بپذيرى و حق او را بشناسى و اگر دريغ كرد عذرش را بپذيرى .
54 . حق كسى كه براى خداى تعالى تو را خشنود كرده اين است كه در درجهء اول خدا را ستايش كنى و سپس ممنون و سپاسگزار او باشى .
55 . حق كسى كه به تو بدى كرده اين است كه از او درگذرى و اگر گذشت كردن براى او زيان بخش و موجب تجرى باشد ، براى احقاق حق خود دادخواهى كن كه خدا قرآن مىفرمايد : ( و هركه پس از ستم [ ديدن ] خود ، يارى جويد [ و انتقام گيرد ] راه [ نكوهشى ] برايشان نيست ) « 1 » .
56 . حق همكيشان تو اين است كه در دل تندرستى آنها را بخواهى ، با بدان آنها مهربانى و نرمى كرده و براى آنها خيرخواهى كنى ، از نيكانشان تشكر كرده آزار از آنها بگردانى ، هرچه براى خود مىخواهى براى آنها بخواهى و هرچه را براى خود ناگوار مىدارى براى آنها نيز ناگوار دارى ، پيران آنها را چون پدر خود و جوآنان آنها را برادران خود شمارى ، پيرزنانشان را مادر و كودكانشان را فرزند خود به حساب آورى .
57 . و حق كافرانى كه در پناه اسلامند اين است كه آنچه را خداى عز و جل از ايشان پذيرفته بپذيرى و تا بر عهد خود براى خدا وفا مىكنند به آنها ستم نكنى .
هامش
( 1 ) . شورى / 41 .