جايى كه ما مىدانيم امام سجاد عليه السّلام در اين عرصه كه همهء اصول اخلاقى ، تربيتى و نظم جامعه بر پايهء آن استوار گرديده است گوى سبقت از همهء دانشمندان و قانوندآنان دنياى اسلام ربوده است .
امام عليه السّلام اين كتاب عظيم را نگاشته و به يكى از ياران خود هديه كرده و دانشمند بزرگ راستگو ثابت بن ابى صفيّه معروف به ابو حمزهء ثمالى كه شاگرد آن حضرت بوده آن را از ايشان روايت كرده و بزرگانى چون شيخ صدوق در كتاب خصال ، ثقة الاسلام كلينى در كتاب كافى و حسن بن على بن حسين بن شعبه حرّانى در كتاب تحف العقول كه همه از منابع قديمى و مطمئن مىباشند اين رساله را با سندهاى خود از ابو حمزه نقل كردهاند .
امام عليه السّلام در اين رساله قبل از بيان حقوق به اين نكته اشاره مىفرمايد كه حقوقى انسان را احاطه كرده كه شناخت آنها بر او واجب است ، پس به بيان بزرگترين حق كه حقوق مربوط به خداوند متعال است پرداخته و پس از آن حقوقى را كه خداوند براى انسان قرار داده از آن منشعب مىفرمايد و با ديدى الهى انواع روابط انسان با خويشتن خويش را بيان مىفرمايد ، سپس دامنهء بحث را به رابطهء انسان با محيط زندگى او كه شامل رهبران و پيروان و مردم و زمامداران است كشانده به بيان انواع و مراتب پيشوايان و پيروان پرداخته و سپس روابط ديگرى چون رابطه با خويشاوندان ، خانواده و اعضاى آن حتى غلامان و كنيزان و پس از آن ساير حقداران چون اذانگوى مسجد ، امام جماعت ، همنشين ، شريك طلبكار ، دشمن ، مشورتخواه ، مشورتكننده ، نصيحتجو ، پنددهنده ، سؤالكننده ، سؤالشونده ، بزرگ ، كوچك و . . . را
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: منذر حكيم
ص٢٥٢