امام سجاد عليه السّلام در گسترهء فقه و احكام شرعى
حلقهء درسى كه امام عليه السّلام تأسيس فرمودند حلقهاى انباشته از انواع معرفت اسلامى بود و امام عليه السّلام از علوم خود و پدران پاكش بر دانشجويان افاضه نموده به نخبگان آن فقه و استنباط احكام شرعى را مىآموخت ، تعداد زيادى از فقيهان مسلمان از اين حلقهء درس فارغ التحصيل شدهاند .
امام عليه السّلام از اين راه توانست بخش عمدهاى از قرّاء و حاملان كتاب و سنّت را به خود جذب كند تا آنجا كه سعيد بن المسيّب گفته است : تا على بن الحسين عليه السّلام از مكه خارج نمىشد ، قرّاء از آن شهر خارج نمىشدند و هنگامى كه ما با او از شهر خارج شديم هزار سوار او را همراهى مىكرد .
مفهوم فعلى علم فقه علم به احكام مكلفان در پرتو منابع شرعى است و امام سجاد عليه السّلام در زمان خود تنها مرجع براى ارائهء تفاصيل احكام شرعى ، آموختن روش استنباط آن از منابع اسلامى به ديگران و آن حضرت يگانه مربى فقيهان مدينه و حوزهء درس آن حضرت سرآغازى براى تأسيس مدارس فقهى ديگرى بود كه بعدها تشكيل شد .
زهرى دربارهء امام سجاد چنين مىگويد : كسى را از خاندان هاشم برتر و فقيهتر از زين العابدين نديدهام « 1 » . و شافعى او را فقيهترين اهل مدينه دانسته است .
مورّخان روايت كردهاند كه زهرى به فضل و فقاهت امام علىّ ابن الحسين عليهما السّلام اعتراف داشته و امام سجاد عليه السّلام از جمله كسانى بوده كه زهرى در
هامش
( 1 ) . به شرح حال امام زين العابدين عليه السّلام از تاريخ دمشق ، تحقيق محمد باقر محمودى 27 رجوع كنيد .