شهادتين جارى مىشد اما رفتارشان مخالف احكام و آداب اسلام بود .
4 . از آنجا كه بردگان از كشورهاى غير مسلمان آورده مىشدند پراكنده شدن آن در مملكت اسلام بدون تربيت صحيح اسلامى آن هم در حجم زياد به شيوع بيهودگى و فساد منجر مىگرديد كه دولت ستمگر اموى نيز در پى همين بود .
اما نكاتى كه در اين موضوع به خود امام سجاد عليه السّلام مربوط مىشود :
1 . هيچكدام از غلامان و كنيزانى كه امام عليه السّلام آنها را خريدارى مىفرمود بيش از يك سال نزد آن حضرت باقى نمىماندند و ايشان به بهانههاى مختلف و در مناسبتهاى گوناگون آن را آزاد مىكرد ، نتيجه مىگيريم كه امام احتياج به خدمت آنان نداشته و هدف از خريدن آن چيز ديگرى بوده است .
2 . امام عليه السّلام با بردگان رفتارى غير از آنچه معمولا با بردگان انجام مىشود داشت ، او با آنان رفتارى انسانى و نمونه داشت و اين رفتار ، محبت اسلام و اهل بيت عليهم السّلام را در دل آنان زياد كرده و آنان را به داشتن كرامت اخلاقى تشويق مىنمود .
3 . امام سجاد عليه السّلام به بردگان احكام مىآموخت و آنان را با مسائل معارفى اسلام تغذيهء روحى و فكرى مىكرد تا جايى كه هركدام از آنان از نزد آن حضرت خارج مىشد داراى معلومات مفيدى بود كه در زندگى راهگشاى او بوده و او را از انحراف از اسلام بازمىداشت .
4 . امام سجاد عليه السّلام نهتنها بردگان را آزاد مىكرد بلكه به هركدام از آنها كه آزاد مىشدند سرمايهاى مىداد تا پس از آزادى سربار جامعه نبوده و بتواند از آن سرمايه كسب درآمد و امرار معاش نمايد .
هدف اساسى امام سجاد عليه السّلام از ميان بردن سياستى بود كه امويان در رابطه
أعلام الهداية ( پيشوايان هدايت ) ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: منذر حكيم
ص٢٠٢