الف - اخلاق و تربيت ( در سطح كل امت و پيروان اهل بيت عليهم السّلام )
امام سجاد عليه السّلام مثل اعلاى اخلاق محمدى صلّى اللّه عليه و آله بوده و در رفتار شخصى خود يا معاشرت با مردم و حتى برخورد با تمام موجودات عالم تجلى خلق عظيم پيامبر بود .
در وجود امام سجاد عليه السّلام شخصيت يك رهبر اسلامى كارآزموده كه جامع بين قابليت بالاى علمى ، اصالت ، توانايى جذب و در اختيار گرفتن دلها و توان بالاى مقابله با مشكلات و حل آن با آرامش و صبر كامل باشد تبلور يافته بود .
صبرى كه آن حضرت در فاجعهء كربلا از خود نشان داد بزرگترين شاهد بر عظمت صبر ايشان است .
پايمردى و استقامت در راه اسلام كه كاملا در عمل امام سجاد عليه السّلام مشاهده مىشود قسمتى از فعاليت جدى سياسى اجتماعى آن حضرت است .
قصهء كمكهاى مالى و بذل و بخشش امام سجاد عليه السّلام به برادران دينى ، فقرا ، مستمندان ، بيوهزنها و يتيمان نيز در نزد عام و خاص مشهور است .
شرح دلسوزى و مهربانى او با بردگان ، نزديكان يا بستگان دور و حتى با دشمنان و مخالفانش دهانبهدهان نقلشده است .
در همينحال كتابها از اخبار مربوط به عبادت آن بزرگوار و ترس او از خدا و آشكار كردن اين ترس در هرمناسبتى چنان پر شده كه تاريخ به وى لقب « زين العابدين ؛ زينت عبادتكنندگان » و « سيد الساجدين ؛ سرور سجده كنندگان » داده است كه شمهء كوتاهى از آن را در گذشته بيان داشتيم و به خواست خدا بعدا هم در اينباره بحث خواهيم كرد .