حوادثى كه پس از وفات رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به وقوع پيوست دليل محكمى بر اين مدعا است كه آثار آن با تصدى امر رهبرى به وسيلهء نسلى از مهاجران كه توسط رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله براى اين كار برگزيده نشده ، صلاحيت و قابليت آن را نداشتند در كمتر از نيم قرن آشكار گشت .
هنوز بيست و پنج سال از وفات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله نگذشته بود كه هزيمت خلافت در برابر ضربات شديدى كه از جانب دشمنان رودرروى اسلام بر آن وارد مىآمد آغاز گرديد ، دشمنان توانستند پنهانى به مراكز قدرت نظام نفوذ كرده آن را ناكار آمد ساخته ، با كمال وقاحت و به زور رهبرى نظام را تصاحب كرده امت اسلام و نسل پيشگام آن را مجبور به دست كشيدن از رهبرى و شخصيت خود نموده ، پيشوايى اسلامى را به حكومتى موروثى تبديل كردند كه جز ناچيز شمردن ارزشها ، كشتار بيگناهان ، جلوگيرى از حدود الهى ، خشكاندن احكام ، و بازى باسرنوشت مردم كارى نداشت ، در اين شرايط بيتالمال مسلمانان به صورت املاك شخصى قريش درآمده و خلافت به توپى بدل شد تا بچههاى بنى اميّه با آن بازى كنند « 1 » .
عوامل افزايش انحراف در رهبرى اسلامى
امت اسلام پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در راه انقلابى كه او براى مردم و جامعهء اسلامى ايجاد كرد با انحراف خطرناكى مواجه شدند ، اين انحراف در عرصهء سياست و اجتماع - چنانكه طبيعت اشيا حكم مىكند - به مرور زمان رفته رفته توسعه مىيافت تا عميق و عميقتر شود ، چراكه شروع انحراف دانهاى را
هامش
( 1 ) . همان / 60 - 61 .