دورانى كه كوششى دامنهدارتر و تلاشى بيشتر مىطلبيد تا امت و رسالت در ورطهء تباهى قرار نگيرد ، ولى گونههاى مشخصى از رنج و گرفتارىهاى سخت و دشوار ، به وضوح پديدار و زندگى مسلمانان را سراسر فراگرفت و برجستهترين ياران رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در زمانى مورد اهانت و ضرب و شتم قرار گرفتند كه آزاد شدگان تبهكار و فرزندانشان در سايهء ضعف عثمان و احيانا بى تدبيرى و يا تعصب قبيلهاى اموى براى دستيابى به مراكز دولت ، بر يكديگر پيشى مىگرفتند . « 1 »
امام حسين عليه السّلام خود ، بر رنج و سختىهاى مسلمانانى كه بر ضد فساد و تباهى حكومت عثمان در تنگنايى بس دشوار ، دست به شورش زده بودند ، شاهد و ناظر بود و سرانجام دست مردم ستمديده از آستين برآمد و با قدرت شمشير ، خليفهء حاكم را از سر راه برداشت .
در خطبهء امام على عليه السّلام معروف به شقشقيه ، كه حضرت در آن رنج و دشوارىهاى مسلمانان را در پى به خلافت رسيدن خليفگان قبل از خود ، توصيف مىكند ، تصويرى دقيق از آنچه در حكومت عثمان بن عفان رخ داده ، ارائه شده است ، آنجا كه فرمود :
تا آنكه سومى به خلافت رسيد كه كارش پر كردن شكم و تهى كردن آن بود و خاندان پدرىاش با او به پا خاستند و مانند شترى كه علفهاى تازهء بهار را با حرص و ولع مىبلعد به چپاول بيت المال پرداختند تا اوضاع چنان شد كه آنچه را رشته بود از هم گسست و كردار ناشايست وى را نابود ساخت و شكم بارگىاش او را به زمين كوبيد .
هامش
( 1 ) . تاريخ الخلفاء 57 .