1 . وضعيت مسلمانان
مسلمانان در آن روز در وضعيت روحى و اجتماعى كاملا بحرانى به سر مىبردند ، زيرا مردم پس از جنگهايى كه آتش آن در تمام دوران حكومت امام على عليه السّلام توسط معاويه و منافقان شعلهور بود ، به حالتى از صلح و آرامش چشم دوخته بودند . لذا ديدگاه امام حسن عليه السّلام بر تربيت نسلى جديد قرار گرفت كه در وقتى مناسب دست به قيام بزنند از اينرو ، فرمود :
ديدم ، اكثريت مردم متمايل به صلح دارند و از جنگ ناراضىاند به همين دليل دوست نداشتم آنان را به كار غير دلخواهشان وادارم ، از اينرو ، به ويژه براى سالم ماندن پيروان خود از كشتار و قلعوقمع ، تن به صلح دادم و اين جنگ را به وقت مناسبى موكول نمودم ، زيرا خداوند هرروز در شأن و كارى است . « 1 »
امام حسين عليه السّلام نيز كه به خوبى از وضعيت مسلمانان آگاهى داشت ، عينا همين موضع را اتخاذ كرد و در پاسخ كسانى كه پس از كنارهگيرى برادرش امام حسن عليه السّلام پيرامون قيامش با وى به مذاكره پرداختند ، فرمود :
ابو محمد ( امام مجتبى ) ! صحيح عمل كرد تا اين مرد ( معاويه ) زنده است همهء شما بايد در خانههاى خود بسر ببريد . ( و به هيچگونه تحركى دست نزنيد ) .
امام حسين عليه السّلام به دليل وجود همين علل و اسباب پس از شهادت امام مجتبى عليه السّلام نيز در موضع خويش هيچگونه تغييرى نداد و در پاسخ مردم عراق كه وى را به قيام دعوت كرده بودند مرقوم فرمود :
در مورد برادرم ( امام حسن ) بايد بگويم اميدوارم خداوند او را موفق بدارد و در
هامش
( 1 ) . اخبار الطوال / 221 .