خانوادههاى آن دو بزرگوار ، آشكار يا نهان ، دست به توطئه بزند و غائلهاى به وجود آورد .
تاريخنگاران دربارهء موضوع اين بند قرارداد ، سخنان فراوانى دارند كه برخى به شرح حوادث ناگوارى كه شيعيان در زمان معاويه از حكام اموى ديدند ، پرداخته و بعضى به امور شخصى و به آزار و شكنجهء شخصيتهاى ممتاز ، و ياران امير مؤمنان ارتباط دارد و برخى بيانگر خيانتهاى معاويه به ويژه در قبال امام حسن و امام حسين مىباشد . « 1 »
تاريخنگاران همه بر اين معنا تأكيد دارند كه بندهاى پنجگانه قرارداد صلح از ناحيهء معاويه ، هيچگاه به گونهاى كه متناسب با عهد و پيمانها و سوگندهايى كه وى ياد كرده بود ، رعايت نشد ، ولى مسلمانان را بهطور عام و پيروان اهل بيت را به گونهاى خاص ، با بدعتها و اعمال زشت و ننگينى مورد تعرّض قرار داد ، نخستين سر جدا شده در اسلام از شيعيان بود كه به دستور معاويه در شهرها گردانده شد . نخستين فردى كه در اسلام زنده به گور شد ، از شيعيان بود كه به فرمان معاويه صورت گرفت .
نخستين زنى كه در اسلام زندانى شد از شيعيان بود و به دستور معاويه به زندان افكنده شد ، نخستين مجموعهء شهدا در اسلام كه نخست به بند كشيده شده و سپس كشته شدند ، از شيعيان بودند و به دستور معاويه به شهادت رسيدند . معاويه كليهء بندهاى قرارداد را ناديده گرفت و سوگندهاى شديد خود را شكست و عهد و پيمانهاى محكمى كه در عدم شكستن آنها با خدا عهد كرده بود ، نقض نمود . كجاى اين خلافت را مىتوان دينى ناميد ؟ !
هامش
( 1 ) . به صلح امام حسن 317 فصل وفاى به شروط و حياة الامام الحسن 2 / 356 - 423 مراجعه شود .