مواد پيماننامه
منابع تاريخى ، پيرامون پيماننامهء صلح به صراحت مطلبى يادآور نشدهاند تا در خصوص پايان يافتن يكى از مراحل بسيار مهمّ تاريخ اسلام ، به ويژه در دورههاى نخست ، سندى تاريخى تلقّى شود و علّتى در خور ملاحظه و معقول نيز براى اين كوتاهى و سهلانگارى نمىبينيم .
منابع گوناگون به بيان برخى از متون تاريخى در اين زمينه پرداخته و از بيان بعضى خوددارى كرده است كه از مجموع اين مطالب مىتوان كيفيّت شروطى را كه امام عليه السّلام در صلح با معاويه پيشنهاد كرد ، ترسيم نمود . برخى پژوهشگران با تنظيم اين مواد ، آنها را در قالب موادى پنجگانه يادآور شدهاند ، ما نيز به همان نحو به بيان آنها خواهيم پرداخت و با تكيه بر آن ، از بيان نام منابعى كه حاشيهاى به نقل آنها پرداخته خوددارى مىورزيم « 1 » ، مواد ياد شده به اين شرح است :
1 . واگذارى خلافت به معاويه مشروط به اينكه بر مبناى قرآن و سنّت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و شيوهء خلفاى شايسته عمل نمايد .
2 . پس از معاويه ، خلافت به امام حسن عليه السّلام برسد و اگر حادثهاى براى آن حضرت رخ داد برادر بزرگوارش حسين عليه السّلام پذيراى اين مسئوليت گردد و معاويه حق سپردن خلافت را به ديگرى ندارد .
3 . معاويه ، دست از ناسزاگويى امير المؤمنين عليه السّلام در قنوت نماز بردارد و از على عليه السّلام جز به نيكى ياد نكند .
هامش
( 1 ) . به كتاب صلح امام حسن عليه السّلام از آل ياسين 259 مراجعه شود مؤلف در نقل اين موضوع به كتب اصلى و منابع تاريخى چون طبرى و ابن اثير و ابن قتيبه و مقاتل و ديگر كتب ، تكيه كرده است .