7 . وجود جريانهاى فكرى مخالف ، در سپاه امام عليه السّلام
سپاهيان امام عليه السّلام از تركيبى شگفتآور تشكيل يافته بود و در آن جريانهاى فكرى گوناگون و عناصر مخالف يكديگر وجود داشت كه در يك چشمانداز ، آن را به چند گروه مىتوان تقسيمبندى كرد :
الف - خوارج :
اينان كسانى بودند كه از اطاعت امام خارج شده و با وى به ستيزه برخاستند و پرچم مخالفت برافراشته و با او به خصومت و دشمنى پرداختند و وجود مقدس امام حسن عليه السّلام را راه حلّى ميانه مىپنداشتند . از اين رو ، براى جنگ با معاويه به امام پيوستند ، رخ دادن اندك شبههاى اين افراد را آشفته مىساخت و شتابزده در آن داورى مىكردند و ملاحظه خواهيم كرد كه بعدها چگونه بر سر امام حسن عليه السّلام ريختند .
ب - طرفداران حكومت اسلامى ، كه خود بر دو قسم بودند :
1 . كسانى كه در حكومت كوفه به مطامعى كه در خواب و خيال و آرزوى آنها بودند ، نرسيدند ، طرفدارى از حكومت شام را نهان مىداشتند و در پى فرصتى بودند تا با يورش به حكومت كوفه ، زمام امور را به معاويه بسپارند .
2 . كسانى كه به خاطر كينهتوزىهاى ديرينهء خود و يا خواستههاى شخصى نسبت به حكومت كوفه ، دشمنى مىورزيدند . بعد از اين به خيانت اين افراد و نامهنگارى آنها با معاويه پى خواهيم برد كه چگونه مىكوشيدند خود را به دربار وى نزديك و در حكومتش به نوايى برسند .
ج - متزلزلان : اينان از روشى مشخص و يا خط و مشى ويژه و مستقلى برخوردار نبودند . بلكه هدفشان عافيتطلبى و از هر جناحى كه به پيروزى دست مىيافت انتظاراتى داشتند . اين گروه از نزديك در انتظار بودند كه امور