بخش چهارم با مارقين
پيدايش خوارج را مىتوان جدا شدن طبيعى عدّهاى از سپاهيان امام عليه السّلام در نتيجهء نبرد خونين جمل و صفين به شمار آورد ، و انحراف آنان را نتيجهء انحراف خلافت ، از خط اهل بيت عليهم السّلام دانست . از مهمترين مشخّصههاى خوارج تحجّرگرايى و پايبندى به ظواهر و تعصّب و خشونت و عدم تشخيص ميان حق و باطل بود ، آنان به سرعت تحت تأثير شايعات قرار مىگرفتند و در برخورد با اندك ترديدى ، دچار شك و ترديد مىشدند .
قابل ملاحظه است كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم قبلا از صفات آنان خبر داده بود ، چنانكه از آن بزرگوار روايت شده فرمود :
در اين امت - نفرمود از اين امت - نماز خواندن شما را با خود تحقير مىكنند ، قرآن تلاوت مىكنند ولى از گلوى آنها تجاوز نمىكند ، اين افراد همانگونه كه تير از چلهء كمان خارج مىشود ، از دين خدا خارج مىگردند . « 1 »
امام عليه السّلام قادر بر زدودن بيمارىها و انحرافات آنان نشد ، در حقيقت جنگها و نافرمانىهاى جمل و صفّين در مدتى بسيار كوتاه ، به اين بيمارىها و انحرافات پايان داد كه مىتوان عوامل ذيل را در پيدايش خوارج
هامش
( 1 ) . به البداية و النهاية 7 / 321 - 337 ، صحيح بخارى 9 / 21 - 22 ، باب ترك جنگ با خوارج ، صحيح مسلم 2 / 774 حديث 1064 و مسند احمد 3 / 56 مراجعه شود .