نتايج جنگ جمل
جنگ جمل آثارى منفى بر جامعهء اسلامى به جاى نهاد از جمله :
1 . ماجراى كشته شدن عثمان به نحوى گسترش يافت كه به موضوع سياسى بزرگى مبدّل گرديد و جريانهاى مخالفى را در گفته و عمل در مسير حركت اسلامى به دنبال داشت و معاوية بن ابى سفيان در انتظار فرصت بود تا روند انحراف خونين جمل را تكميل سازد .
2 . با رواج حقد و كينه ميان مسلمانان باب جنگ و خونريزى ميانشان گشوده شد و بدينسان ، بين خود مردم بصره و ميان اهالى ساير شهرهاى اسلامى تفرقه و پراكندگى به وجود آمد و برخى به خونخواهى فرزندان خود از بعضى ديگر برخاستند در صورتى كه مسلمانان به ريختن خون آنها مجبور بودند .
3 . جبههء انحراف داخلى جامعهء اسلامى وسعت يافت و كار شكنىها در برابر حكومت امام على عليه السّلام فزونى گرفت و پس از آنكه معاويه در شام از بيعت با امام سرپيچى كرد ، جبههء ديگرى گشوده شد كه به محدوديت توسعهء خارجى و كارهاى اصلاحگرانه و پيشرفتهاى كه امكان رشد در جامعهء اسلامى داشت ، انجاميد .
4 . كينهتوزى و انحراف ، راه مخالفان سياسى را گشود تا فورا به برگرفتن سلاح و جنگ و خونريزى متوسل شوند .