دارد در اين راه قربانى سازد ، حتى اگر به حق شخصى وى تجاوز شود . بنابر اين معيار ، از ديدگاه امام عليه السّلام سلامت رسالت و دوام و استمرار آن بر اساس حق و عدل الهى تلقّى مىشد كه فرمود : « حق را بشناس ، حقجويان را خواهى شناخت » « 1 » و رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم فرموده بود : « على با حق همراه است و حق بر محور وجود على در گردش است . » « 2 »
امام عليه السّلام به نحوى گسترده و در جميع سطوح بين تئورى و اجرا وفق و سازگارى برقرار نمود ، ياران خود را به گونهاى تربيت كرد كه از اهداف الهى طرفدارى كنند نه از افرادى كه با وزيدن هر بادى به سويى مىروند . لذا ملاحظه مىكنيم آن حضرت از پذيرش زمام امور حكومت ، مشروط به عمل بر طبق شيوهء خلفاى قبل از خود ، تن در نمىدهد زيرا اتخاذ چنين روشى به رسالت و جامعه آسيب وارد مىساخت .
3 . رسوبات جاهلى كه در انديشهء مردم ، ريشه دوانيده بود يكى ديگر از عوامل عدم موفقيت امام عليه السّلام تلقى مىشد زيرا از دوران جاهليت زمان زيادى نمىگذشت و مردم ، به ژرفا و عمق رسالت و رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم و نقش امام عليه السّلام پى نبرده بودند ، سفارش پيامبر به جانشينى امام على عليه السّلام در پندار آنان صرف نامزد كردن يكى از اعضاى خانوادهء وى براى خلافت به شمار مىآمد كه با اين كار مىخواست مجد و عظمت خاندانى را كه به عزّت و قدرت ، دست يافته بود زنده گرداند ، چنانكه شيوهء غالب حكّام و فرمانروايان قبل و بعد از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم چنين بوده است .
4 . نقش منافقان و چشم طمعى كه به تزلزل آرامش امنيتى و اجتماعى
هامش
( 1 ) . بحار الانوار 6 / 179 چاپ الوفاء .
( 2 ) . به سنن ترمذى 2 / 298 و تاريخ بغداد 14 / 321 مراجعه شود .