آورى ننمودم و شما را به كتاب خدا از فاتحه الكتاب تا پايان آن دعوت نكردم . « 1 »
عمر در پاسخ امام عليه السّلام گفت : اگر تو قرآنى در اختيار دارى ما نيز نظير آن را داريم و نيازى به تو و قرآنت نداريم .
آنچه مسلم است امام عليه السّلام به گردآورى آيات قرآن بسنده نكرد و بر اساس ترتيب نزول ، به تنظيم آنها پرداخت و به آيات عام و خاص و مطلق و مقيد و محكم و متشابه و ناسخ و منسوخ و امر و نهى و آداب و سنن آن اشاره كرد و اسباب نزول آن را بيان داشت و 60 نوع علوم قرآنى را املاء فرمود و براى هريك مثالى ويژهء آن ذكر نمود . امام عليه السّلام با اين كار بزرگ توانست يكى از مهمترين اصول و اركان اسلام را حراست نمايد و انديشهء مسلمانان را به سمت و سوى تحقيق و بررسى علوم سرشار قرآنى ، سوق دهد ، تا قرآن به سرچشمهء اصلى انديشه و منبع مستقيمى كه انسانيت ، نيازهاى زندگى خود را از آن دريافت مىكند ، مبدل گردد .
امير مؤمنان عليه السّلام از شايستگى چنين كارى برخوردار بود زيرا خود فرمود :
هر آيهاى كه بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم نازل شد ، آن را برايم قرائت كرد و بر من املاء نمود و من آن را با دستخط خود نگاشتم و تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه آن را به من آموخت و از خداى عز و جل خواست فهم آن را به من بياموزد ، از آن پس نه آيهاى از كتاب خداى عز و جل را فراموش كردم و نه دانشى را كه حضرت بر من املاء نمود بلكه آن را ياداشت كردم ، هرگونه حلال و حرام و امر و نهى و هر اطاعت و معصيت گذشته و آينده را به من آموخت و آن را حفظ نمودم و حتى يك حرف آن را فراموش نكردم . « 2 »
هامش
( 1 ) . كتاب سليم بن قيس 32 چاپ مؤسسهء بعثت .
( 2 ) . كفاية الطالب كنجى 199 ، اتقان سيوطى 2 / 187 ، بحار الانوار 92 / 99 .