دارايى و زنان و فرزندان آنها در جنگ حنين به غنيمت مسلمانان درآمد .
بدين ترتيب ، فاطمه عليها السّلام به اتفاق پدر و همسر خويش به مدينهء انصار بازگشت و مكه تفرّجگاه دوران كودكى خود و زادگاه خاندان و خويشاوندان را ترك گفت . بانوى بزرگ اسلام دو سال پس از اين مسافرت تاريخى كه از بهترين روزهاى عمر شريفش بهشمار مىآمد ، زندگى كرد ، زيرا اسلام در اين برهه در كليهء نقاط جزيرة العرب گسترش يافته و برترين دين و آيين الهى تلقى مىشد . « 1 »
3 . حجة الوداع
آن روزها ، با همهء خوشىها و شيرينىها و تلخكامىهايش سپرى و سال دهم هجرت فرارسيد ، نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم در اين سال ، عموم مسلمانان را براى انجام مناسك حج فراخواند و با آنان حجة الوداع انجام داد ، و احكام و مناسك حج را به آنان آموخت و در بازگشت ، كاروان حاجيان در غدير خم توقف كرد و رسول اكرم عليها السّلام بر فراز منبرى از جهاز شتران قرار گرفت و پس از بيان مقدماتى متعدد ، با صداى بلند اعلان كرد :
آنكس كه من مولا و صاحب اختيار او بودم ، اينك على ، مولا و صاحب اختيار اوست ، خدايا ! دوستدارانش را دوست و دشمنانش را دشمن دار .
و بدين ترتيب ، على عليه السّلام را به جانشينى پس از خود منصوب كرد و سپس به مسلمانان فرمان داد با على عليه السّلام بيعت كنند و به عنوان امير مؤمنان به او اداى احترام نمايند و مسلمانان چنين كردند و پس از انجام بيعت ، راهى شهر و ديار خود شدند و رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم به مدينه بازگشت .
با فرارسيدن سال يازدهم هجرى و در روزهاى پايانى ماه صفر ، رسول
هامش
( 1 ) . به سيرة الائمة الاثنى عشر 1 / 100 - 105 مراجعه شود .