على بن ابى طالب عليه السّلام پرورشيافتهء مكتب رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم و جانشين او نخستين فردى بود كه به گردآورى سنّت شريف پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم همت گمارد و بدان توجهى فوق العاده مبذول داشت و خود فرمود :
روزى يكبار و شبانگاه نيز يكبار بر رسول خدا وارد مىشدم آن حضرت با من به خلوت مىنشست و با او به گفتگو مىپرداختم ، ياران رسول خدا بهخوبى مىدانستند كه آن حضرت با من رفتارى غير از ديگران دارد . . . هرگاه از آن بزرگوار پرسشى داشتم به من پاسخ مىداد و هرگاه پرسشهايم پايان مىپذيرفت با من آغاز سخن مىكرد . هر آيهاى از قرآن بر رسول خدا نازل گرديد آن را برايم تلاوت و بر من املا نمود و با دستخط خويش آن را نگاشتم و تأويل و تفسير آن را به من ياد داد . . . از آموختن هرگونه حلال و أمر و نهى در اطاعت و معصيت ، كه خداوند به پيامبران پيش از او فرستاده بود ، به من دريغ نكرد و من بىآنكه يك حرف از آنها را فراموش كنم ، همه را حفظ نمودم . . . « 1 »
موضوعاتى را كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم بر على عليه السّلام املاء فرمود و حضرت به گردآورى آنها پرداخت در مجموعهاى به نام « كتاب على » يا « جامعه » يا « صحيفه » تجسّم يافته است .
ابو العباس نجاشى ( متوفاى 450 ه ) به نقل از محمد بن جعفر ( نحوى تميمى استاد خود در اجازهء روايت ) با اسناد به عذافر صيرفى ، اظهار داشت : من با حكم بن عتيبه خدمت ابو جعفر عليه السّلام شرفياب بودم وى از امام پرسشهايى داشت و امام عليه السّلام نيز نسبت به او ارج و احترام قايل بود ، در موضوعى با يكديگر دچار اختلاف نظر شدند ، ابو جعفر عليه السّلام فرمود : فرزندم ! بهپا خيز و كتاب على عليه السّلام را بياور ، او كتابى بزرگ و تاشده آورد و گشود و در آن
هامش
( 1 ) . بصائر الدرجات 198 و كافى 1 / 62 - 63 .