پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم در دامنهء كوه احد طرح و نقشهاى محكم و استوار پياده كرد تا پيروزى پايدارى را براى مسلمانان تضمين نمايد ، سپس بهپا خاست و خطبه خواند و فرمود :
« ايّها الناس أوصيكم بما أوصانى اللّه فى كتابه من العمل بطاعته و التناهى عن محارمه ، ثمّ إنكم اليوم به منزل أجر و ذخر لمن ذكر الذى عليه ، ثم وطّن نفسه له على الصبر و اليقين و الجد و النشاط فإنّ جهاد العدو شديد كريه ، قليل من يصبر عليه ، إلّا من عزم اللّه رشده ، فإن اللّه مع من أطاعه و إن الشيطان مع من عصاه ، فافتحوا أعمالكم بالصبر على الجهاد و التمسوا بذلك ما وعدكم اللّه ، و عليكم بالذى أمركم به ، فإنّى حريص على رشدكم فإن الاختلاف و التنازع و التثبيط من أمر العجز و الضعف مما لا يحبّ اللّه و لا يعطى عليه النصر و لا الظفر » ؛ « 1 »
مردم ! شما را به آنچه خداوند در كتاب خود مرا بدان سفارش فرموده ، توصيه مىكنم ؛ فرمان خدا را اطاعت كنيد و از محارم وى بپرهيزيد . آن دسته از شما كه امروز مسئوليت خويش را يادآور شود و سپس خويش را براى صبر و شكيبايى و يقين و تلاش و فعاليت در راه او مهيا ساخته از اجر و پاداش برخوردار است . نبرد با دشمن ، دشوار و نفرتانگيز است ، آنان كه در جنگ اهل صبر و شكيبايى هستند ، اندكى را تشكيل مىدهند مگر كسانى كه مشمول عنايت الهى شوند ، زيرا خداوند يار اطاعتكنندگان خود و شيطان ياور نافرمانان خداست . كارهاى خود را با شكيبايى و استقامت در جهاد آغاز كنيد و بدينوسيله آنچه را خدا به شما وعده داده ، درخواست نماييد ، هرچه را خداوند فرمان داده انجام دهيد كه من به هدايت شما سخت علاقهمندم . اختلاف و نزاع و دودلى ، كار انسانهاى عاجز و ناتوان است كه خدا آن را دوست ندارد و بدان پيروزى و ظفر عنايت نمىكند .
هامش
( 1 ) . مغازى 1 / 221 .