سخنش كم مىشود مگر در چيزهايى كه براى او مهمّ است ، و بر عاقل است كه در طلب سه چيز باشد : تأمين زندگى يا توشه گيرى براى معاد يا لذت بردن از راه غير حرام .
( ابو ذر مىگويد : ) عرض كردم : يا رسول الله ، در صحف موسى چه بود ؟ فرمود :
همهء آن به زبان عبرى بود و در آن آمده بود : تعجب مىكنم از كسى كه يقين به مرگ دارد چگونه شاد مىشود ؟ و كسى كه يقين به آتش جهنّم دارد چگونه مىخندد ؟ و كسى كه دنيا و دگرگونى آن را مىبيند چگونه به آن اطمينان مىكند ؟ و كسى كه ايمان به قضا و قدر دارد چگونه خود را به زحمت مىاندازد ؟ و كسى كه يقين به حساب دارد چگونه عمل نمىكند ؟ گفتم : يا رسول الله ، در دست ما چيزى از آنچه خداوند از صحف ابراهيم و موسى بر تو نازل كرده وجود دارد ؟ فرمود : اى ابو ذر ! بخوان « همانا رستگار شد كسى كه خود را پاك كرد و نام پروردگارش را ياد كرد و نماز خواند ، بلكه شما زندگى دنيا را ترجيح مىدهيد در حالى كه آخرت بهتر و پايدارتر است ، همانا اين در صحف نخستين است ، صحف ابراهيم و موسى » . ( 1 ) گفتم : يا رسول الله مرا وصيت كن ، فرمود : تو را به تقواى الهى وصيت مىكنم كه آن رأس تمام كارهاست ، گفتم : بر من بيفزاى ، فرمود : بر تو باد تلاوت قرآن و ياد بسيار خداوند ، زيرا كه آن باعث ياد تو در آسمان و نور تو در زمين خواهد بود ، گفتم : بر من بيفزاى ، فرمود : بر تو باد طول سكوت كه آن طردكنندهء شيطان و ياور تو در كار دين توست ، گفتم : بر من بيفزاى فرمود : بپرهيز از خنديدن زياد كه آن دل را مىميراند و نور صور را از ميان مىبرد ، گفتم : بر من بيفزاى ، يا رسول الله . فرمود : به كسى كه پايينتر از توست نگاه كن و به كسى كه بالاتر از توست نگاه مكن كه شايسته تر بر اين است كه نعمت خدا را در نظر تو كوچك نكند ، گفتم : يا رسول الله بر من بيفزاى . فرمود : با خويشان خود صلهء ارحام كن ، اگر چه از تو بريده باشند ، گفتم : بر من بيفزاى ، فرمود : بيچارگان و همنشين با آنان را دوست بدار . گفتم :
بر من بيفزاى ، فرمود : حق را بگو اگر چه تلخ باشد ، گفتم : بر من بيفزاى ، فرمود : در كار خدا از سرزنش سرزنشكنندگان هراس مكن ، گفتم بر من بيفزاى ، فرمود : آنچه از خود مىدانى تو را از مردم باز دارد ، و در بارهء چيزى كه خودت مانند آن را انجام مىدهى بر آنان خشم مگير .
سپس فرمود : براى مرد از نظر عيب بس است كه در او سه خصلت باشد : عيبهايى را از مردم بشناسد كه در خودش نمىشناسد و در مردم از چيزى شرم كند كه خودش آن را داشته باشد و همنشين خود را با چيزهاى غير مهم اذيت كند ، سپس فرمود : عقلى مانند تدبير نيست و پرهيزگارى مانند خود نگهدارى نيست و شرافتى مانند حسن خلق نيست .
هامش
( 1 ) سورهء اعلى ، آيات 19 - 14 .