به تعبير : * ( ( وَأَلْقى فِي الأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ . . . ) ) * نحل : 15 و با عبارت * ( ( وَالْجِبالَ أَوْتاداً ) ) * نباء : 7 آمده است . پس از نقل كلمات آنحضرت ، اين مطلب مشروحا بررسى خواهد شد ، امام صلوات اللَّه عليه در جائى فرموده : « و وتّد بالصخور ميدان ارضه » خ 1 ، 1 يعنى خدا با سنگها ( كوهها ) ميدان و بالا و پائين رفتن زمين را ميخكوب و ساكن كرد .
و در خطبهء عجيب اشباح فروده : « و عدّل حركاتها بالرّاسيات من جلاميدها و ذوات الشناخيب الشّمّ من صياخيدها فسكنت من الميدان لرسوب الجبال فى قطع اديمها و تغلغلها متسرّبة فى جوبات خياشيمها و ركوبها اعناق سهول الارضين و جراثيمها » خ 91 ، 132 . يعنى : خداوند با كوههاى ثابت كه از سنگهاى سخت تشكيل شدهاند و با قلههاى بلند از صخرهها ، حركات زمين را تعديل كرد ، زمين از بالا و پائين رفتن ايستاد زيرا كه كوهها در قطعههاى پوستهء آن فرو رفتند و در شكافهاى بينىهاى آن به طور فرو رفتن داخل شدند و بر گردن همواريهاى آن و سطوح پائين آن سوار گشتند . از اين كلام دو مطلب استفاده مىشود ، يكى اينكه زمين حركتهاى زيادى دارد كه توسط كوهها تعديل شدهاند ، دانشمندان براى آن چهارده نوع حركت گفتهاند از جمله حركت وضعى و انتقالى و محورى كه سبب پيدايش فصول چهارگانه و پيدايش شب و روز و سال هستند ، دوّم آرام گرفتن زمين در اثر به وجود آمدن كوهها كه توضيح خواهيم داد ، اين سخن مشروح * ( ( وَأَلْقى فِي الأَرْضِ رَواسِيَ . . . ) ) * است كه گذشت . اينك شرح لغات .
1 : راسيات : كوههاى ثابت و مفرد آن « راسيه » است . 2 : جلاميد : سنگهاى سخت ، واحد آن جلمود است . 3 : شناخيب : روس جبال و قلَّهها ، مفرد آن شنخوب است . 4 : شمّ : بلند و مرتفع « الشّمّ : العالية » 5 : صياخيد : سنگهاى صلب و سخت مفرد آن صيخود است 6 : رسوب : فرو رفتن « رسب الشىء فى الماء : سفل فيه » 7 : اديم : پوسته و سطح زمين
مفردات نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 41
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٤١